Eser Sahibinin Adını İzinsiz Kullanma Suçu – FSEK Kapsamında Manevi ve Mali Haklar 2026
Eser Sahibinin Adını İzinsiz Kullanma – Ceza Bilgisi
Ad Belirtme Hakkı İhlali (FSEK m.15, m.71): Eser sahibinin adını belirtmeme veya yanlış ad kullanma – 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası.
İntihal (Başkasının Eserini Kendi Adıyla Yayınlama): Eser sahibinin adı yerine failin adının kullanılması – 1-5 yıl hapis veya adli para (FSEK m.71).
İzinsiz Çoğaltma/Yayma (Mali Hak İhlali): İzni olmaksızın eseri piyasaya sürme – 1-5 yıl hapis veya adli para (FSEK m.71).
Eseri Bozma/Değiştirme (m.16, m.71): Eserin bütünlüğünü izinsiz bozma – 1-5 yıl hapis veya adli para.
Tazminat (m.68): Zararın en az 3 katı tazminat + manevi tazminat.
Eser Sahibi: Eseri meydana getiren gerçek kişi (FSEK m.8).
Görevli Mahkeme: Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi (varsa); Asliye Ceza Mahkemesi.
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – Eser Sahibi Hakları
Madde 8: Bir eserin sahibi, onu meydana getiren kişidir.
Madde 14: Eseri umuma arz etme veya yayımlama hakkı münhasıran eser sahibine aittir.
Madde 15: Eseri, sahibinin adı veya müstear adı ile yahut adsız olarak umuma arzetme veya yayımlama hakkı münhasıran eser sahibine aittir.
Madde 16: Eser sahibinin izni olmadıkça eserde, eser sahibinin adında ve eser üzerinde değişiklik yapılamaz.
Madde 71/1: Bu Kanunda koruma altına alınan haklardan birini ihlal eden kişi hakkında bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Kaynak: 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
İhlal Türleri ve Ceza Tablosu
| İhlal Türü | İlgili Madde | Ceza | Hak Kategorisi |
|---|---|---|---|
| Eser sahibinin adını belirtmeden kullanma | m.15 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Manevi hak |
| Başkasının eserini kendi adıyla yayınlama (intihal) | m.15 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Manevi hak |
| Eserde izinsiz değişiklik yapma / bozma | m.16 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Manevi hak |
| İzinsiz çoğaltma (kitap, müzik, yazılım) | m.22 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Mali hak |
| İzinsiz yayma (piyasaya sürme, satış, dağıtım) | m.23 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Mali hak |
| İzinsiz umuma iletim (internet, sosyal medya) | m.25 + m.72 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Mali hak |
| İzinsiz görüntü kullanma (fotoğraf, video) | m.22-25 + m.71 | 1 – 5 yıl hapis veya adli para | Mali + manevi hak |
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa Göre Bir Eserin Sahibi Kimdir
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre bir eserin sahibi, FSEK m.8 uyarınca eseri meydana getiren gerçek kişidir. Eser sahipliği yaratma olgusuna bağlıdır; eseri fiilen yaratan kişi eser sahibi sıfatını kazanır. Tüzel kişiler (şirketler, vakıflar, dernekler) eser sahibi olamaz; ancak eser sahibinin mali haklarını devir veya lisans yoluyla edinebilirler. Birden fazla kişinin birlikte yarattığı eserlerde iştirak halinde eser sahipliği söz konusu olur ve haklar ortaklaşa kullanılır.
Eser sahipliğinin tespitinde karine sistemi uygulanır: eser nüshaları üzerinde veya eserin umuma arz edilmesinde adı bulunan kişi, aksi ispat edilinceye kadar eser sahibi sayılır (m.11). Müstear (takma) ad kullanan eser sahibi de aynı korumadan yararlanır. İşveren tarafından görev kapsamında yaratılan eserlerde (hizmet eserleri) eser sahipliği yaratanın üzerinde kalır; ancak mali haklar sözleşmeyle işverene devredilmiş sayılabilir.
Eser Sahibinin Manevi Hakları
Eser sahibinin manevi hakları nelerdir sorusu, fikri mülkiyet hukukunun en temel konularından biridir. Manevi haklar, eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlı, devredilemez, vazgeçilemez ve miras yoluyla geçmeyen haklardır. FSEK’te dört manevi hak düzenlenmiştir: umuma arz hakkı (m.14) eserin ne zaman, nasıl ve hangi koşullarda kamuya sunulacağına karar verme yetkisi; ad belirtme hakkı (m.15) eserin sahibinin adı, müstear adı veya adsız olarak yayınlanmasına karar verme yetkisi; eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkı (m.16) eserin bütünlüğünün korunması; ve eserin aslına ulaşma hakkı (m.17) eserin aslını elinde bulunduran kişiden geçici olarak yararlanma talebidir.
Eser sahibinin adını izinsiz kullanma, m.15’te düzenlenen ad belirtme hakkının ihlalidir. Bu ihlal birden fazla biçimde gerçekleşebilir: eser sahibinin adını hiç belirtmeden eseri kullanma, eser sahibinin adı yerine başka bir ad kullanma (intihal), eser sahibinin izni olmaksızın adını kullanarak eseri farklı bağlamda sunma ve eser sahibinin müstear ad tercihine aykırı olarak gerçek adını açıklama. Tüm bu fiiller FSEK m.71 kapsamında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektirir.
Eser Sahibinin Mali Hakları
Eser sahibinin mali hakları nelerdir ve eser sahibinin maddi ve manevi hakları arasındaki fark nedir soruları birlikte ele alınmalıdır. Mali haklar, eser sahibinin eserinden ekonomik yarar elde etme haklarıdır ve manevi haklardan farklı olarak devredilebilir ve lisanslanabilir. FSEK’te beş mali hak düzenlenmiştir: işleme hakkı (m.21) eseri tercüme etme, uyarlama veya başka bir biçime dönüştürme; çoğaltma hakkı (m.22) eserin nüshalarını üretme; yayma hakkı (m.23) eserin nüshalarını satışa sunma veya dağıtma; temsil hakkı (m.24) eseri kamusal alanda sunma; ve umuma iletim hakkı (m.25) eseri internet dahil her türlü iletişim aracıyla halka sunma.
Eser sahibi, belirli kullanım haklarını halka sunar veya üçüncü kişilere lisanslar; ancak bu hak devri veya lisanslama eser sahibinin yazılı izniyle yapılmalıdır. Bir eseri izin almadan piyasaya sürmek, yayma hakkının (m.23) ihlalidir ve FSEK m.71 kapsamında 1-5 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir. Mali hak ihlali şikâyete tabidir; eser sahibinin veya hak devralanın şikâyeti üzerine soruşturma başlatılır.
İzinsiz Görüntü Kullanma ve Cezası
İzinsiz görüntü kullanılması ne anlama gelir ve cezası nedir sorusu, dijital çağda en sık karşılaşılan telif hakkı meselelerinden biridir. İzinsiz görüntü kullanma, bir fotoğrafın, videonun veya görsel eserin sahibinin izni olmaksızın çoğaltılması, yayılması veya umuma iletilmesidir. Fotoğraf FSEK kapsamında güzel sanat eseri olarak korunur (m.4); video ve sinema eserleri ise sinema eseri olarak korunur (m.5). Fotoğrafçının veya video yapımcısının izni olmaksızın görüntünün internet sitesinde, sosyal medyada, reklamda veya basılı yayında kullanılması hem çoğaltma hem de umuma iletim hakkı ihlali oluşturur ve m.71 kapsamında 1-5 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir.
Görüntünün kaynak belirtilmeden kullanılması ayrıca manevi hak (ad belirtme hakkı) ihlali oluşturur. Görüntünün kırpılması, filtrelenmesi veya değiştirilmesi ise eserin bütünlüğünü koruma hakkının (m.16) ihlalidir. Bu üç ihlal birlikte gerçekleşebilir ve her biri ayrı ayrı değerlendirilir.
Hukuki Başvuru Yolları
Eser sahibi, haklarının ihlali halinde üç farklı hukuki yola başvurabilir. Cezai yol: Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyet başvurusu yaparak ceza davası açılmasını sağlar (m.71-72). Hukuki yol: Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde tecavüzün ref’i (ihlalin durdurulması, m.66), tecavüzün men’i (gelecekteki ihlallerin önlenmesi, m.69/a) ve tazminat (zararın en az 3 katı, m.68) davaları açar. İdari yol: Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğüne başvuru yapar; internet üzerindeki ihlallerde BTK aracılığıyla erişim engeli talep eder.
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Akademik makalenin eser sahibinin adı belirtilmeden başka bir dergide yayınlanması olayında; Yargıtay, eserin eser sahibinin adı belirtilmeksizin ve izni alınmaksızın yayınlanmasının hem ad belirtme hakkının (m.15) hem de yayma hakkının (m.23) ihlali oluşturduğunu belirtmiştir. Her iki ihlalin koruduğu hukuki değerlerin farklı olduğunu (manevi hak ve mali hak) ve her ikisinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.
2. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
Fotoğrafçının izni olmaksızın fotoğraflarının ticari reklamda kullanılması olayında; Yargıtay, fotoğrafın güzel sanat eseri olarak korunduğunu ve ticari reklamda kaynak gösterilmeden kullanılmasının ad belirtme hakkı ihlali, ticari kullanımın ise çoğaltma ve umuma iletim hakkı ihlali oluşturduğunu belirtmiştir. Fotoğrafçının hem manevi tazminat hem de mali tazminat talep edebileceğini vurgulayarak tazminat miktarının FSEK m.68 uyarınca zararın en az 3 katı olarak hesaplanmasını zorunlu kılmıştır.
3. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
Eserin eser sahibinin izni olmaksızın değiştirilerek yayınlanması olayında; Yargıtay, FSEK m.16 uyarınca eserde ve eser sahibinin adında izinsiz değişiklik yapılamayacağını belirtmiştir. Eserin kısaltılarak, bölümleri çıkarılarak veya içeriği değiştirilerek yayınlanmasının eserin bütünlüğünü koruma hakkının ihlali oluşturduğunu ve eser sahibinin izni olsa bile eserin özünü bozan değişikliklerin yapılamayacağını vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.
4. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901
Eser niteliğinin (hususiyet) tartışıldığı olayda; Yargıtay, FSEK kapsamında korunabilmek için ürünün eser niteliğinde olması, yani sahibinin hususiyetini taşıması gerektiğini belirtmiştir. Her fikri ürünün otomatik olarak eser sayılmadığını ve mahkemenin eser niteliğini bilirkişi raporu ile tespit etmesinin zorunlu olduğunu vurgulayarak eser niteliği araştırılmadan kurulan hükmü bozmuştur.
5. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
Sosyal medyada eser sahibinin adı belirtilmeden içerik paylaşılması olayında; Yargıtay, sosyal medya platformlarında başkasına ait fotoğraf, video veya metnin eser sahibinin adı belirtilmeden paylaşılmasının m.15 kapsamında ad belirtme hakkı ihlali ve m.25 kapsamında umuma iletim hakkı ihlali oluşturduğunu belirtmiştir. Paylaşımın kâr amacı taşıyıp taşımamasının suçun oluşumunu etkilemediğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.
6. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
İntihal iddiasında karşılaştırmalı bilirkişi incelemesinin zorunluluğunun tartışıldığı olayda; Yargıtay, intihal davasında orijinal eser ile ihlal iddia edilen ürünün uzman bilirkişi tarafından karşılaştırmalı olarak incelenmesinin zorunlu olduğunu belirtmiştir. Benzerlik oranının, alıntının kapsamının ve özgünlük unsurlarının bilirkişi raporu ile ortaya konulması gerektiğini vurgulayarak bilirkişi raporu alınmadan kurulan hükmü bozmuştur.
7. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Şikâyetten vazgeçme ve uzlaşma sürecinin tartışıldığı olayda; Yargıtay, FSEK m.71 kapsamındaki suçların şikâyete tabi olduğunu ve uzlaşmaya uygun suçlar arasında bulunduğunu belirtmiştir. Uzlaşma teklifinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığının ve uzlaşma sürecinin tüketilip tüketilmediğinin araştırılması gerektiğini vurgulayarak uzlaşma süreci tamamlanmadan kurulan hükmü bozmuştur.
Eser Sahipliği Özel Durumları
Ortak eserlerde birden fazla kişi eseri birlikte yaratmıştır ve haklar ortaklaşa kullanılır; her ortak sahibin tek başına hak kullanabilmesi için diğerlerinin onayı gerekir. İşlenme eserlerde (tercüme, uyarlama) hem orijinal eser sahibinin hem de işleyenin ayrı ayrı hakları bulunur. Sinema eserlerinde yönetmen, senaryo yazarı, diyalog yazarı, besteci ve animatör eser sahipleri olarak kabul edilir; mali haklar yapımcıya devredilmiş sayılır. Bilgisayar programlarında ise programı yaratan kişi eser sahibidir; işveren ilişkisinde mali haklar sözleşmeyle düzenlenir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Eser sahibinin adını izinsiz kullanmanın cezası nedir?
FSEK m.71 kapsamında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezası uygulanır. Ad belirtme hakkı ihlali manevi hak ihlalidir. Ayrıca FSEK m.68 uyarınca zararın en az 3 katı tazminat ve manevi tazminat talep edilebilir.
Bir eseri izin almadan piyasaya sürmek nedir?
Eser sahibinin yayma hakkının (m.23) ihlalidir. Eserin nüshalarını izinsiz olarak satışa sunma, dağıtma veya ticarete konu etme yayma hakkı ihlali oluşturur ve 1-5 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir. İzinsiz piyasaya sürme hem mali hem de manevi hak ihlali oluşturabilir.
İzinsiz görüntü kullanılması ne anlama gelir ve cezası nedir?
Fotoğraf veya videonun sahibinin izni olmaksızın çoğaltılması, yayılması veya umuma iletilmesidir. FSEK m.71 kapsamında 1-5 yıl hapis veya adli para cezası uygulanır. Kaynak gösterilmemesi ayrıca ad belirtme hakkı ihlali, görüntünün değiştirilmesi ise bütünlük hakkı ihlali oluşturur.
Eser sahibinin manevi hakları nelerdir?
Umuma arz hakkı (m.14), ad belirtme hakkı (m.15), eserde değişiklik yapılmasını yasaklama hakkı (m.16) ve eserin aslına ulaşma hakkı (m.17). Manevi haklar devredilemez, vazgeçilemez ve kişiye bağlıdır. İhlali 1-5 yıl hapis veya adli para cezası gerektirir.
Eser sahibinin mali hakları nelerdir?
İşleme (m.21), çoğaltma (m.22), yayma (m.23), temsil (m.24) ve umuma iletim (m.25) haklarıdır. Mali haklar devredilebilir ve lisanslanabilir. İhlali 1-5 yıl hapis veya adli para cezası ve zararın en az 3 katı tazminat gerektirir.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa göre bir eserin sahibi kimdir?
FSEK m.8 uyarınca eseri meydana getiren gerçek kişidir. Tüzel kişiler eser sahibi olamaz. Eser nüshasında adı bulunan kişi aksi ispat edilinceye kadar eser sahibi sayılır (m.11). İşveren ilişkisinde eser sahipliği yaratanda kalır; mali haklar sözleşmeyle düzenlenir.
5846 sayılı Kanun cezası nedir?
Mali ve manevi hak ihlali: 1-5 yıl hapis veya adli para (m.71). Bandrolsüz çoğaltma: 1-5 yıl hapis + 5.000 güne kadar adli para (m.81/4). Sahte bandrol: 3-7 yıl hapis (m.81/9). Ayrıca zararın en az 3 katı tazminat (m.68) talep edilebilir.
Sosyal medyada başkasının eserini kaynak göstermeden paylaşmak suç mudur?
Evet. Ad belirtme hakkı ihlali (m.15) ve umuma iletim hakkı ihlali (m.25) birlikte oluşur. Kâr amacı taşıyıp taşımaması suçun oluşumunu etkilemez. 1-5 yıl hapis veya adli para cezası ve tazminat söz konusudur.
İntihal suç mudur ve cezası nedir?
Evet. Başkasının eserini kendi adıyla yayınlamak hem ad belirtme hem de çoğaltma/yayma hakkı ihlalidir. FSEK m.71 kapsamında 1-5 yıl hapis veya adli para cezası uygulanır. Karşılaştırmalı bilirkişi incelemesi zorunludur.
Eser sahibi haklarını devredebilir mi?
Manevi haklar devredilemez ve kişiye bağlıdır. Mali haklar ise yazılı sözleşmeyle devredilebilir veya lisanslanabilir. Eser sahibi belirli kullanım haklarını halka sunabilir veya üçüncü kişilere devredebilir; ancak devir sözleşmesinde belirtilmeyen haklar devredilmiş sayılmaz.
Eser Sahibinin Adını İzinsiz Kullanma Suçu İçin Danışmanlık Alın
FSEK kapsamında eser sahibi hakları, ad belirtme hakkı ihlali, intihal, izinsiz çoğaltma, tazminat davası ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.