TCK 252 Rüşvet Suçu ve Cezası – Alma, Verme, Aracılık 2026
TCK 252 – Rüşvet Suçu Özet ve Ceza Bilgisi
Rüşvet Verme (m.252/1): Kamu görevlisine menfaat sağlayan kişi – 4 yıldan 12 yıla kadar hapis.
Rüşvet Alma (m.252/2): Menfaat sağlayan kamu görevlisi – 4 yıldan 12 yıla kadar hapis.
Anlaşma (m.252/3): Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
Teşebbüs/Red (m.252/4): Teklif veya talep kabul edilmezse ceza yarı oranında indirilir.
Aracılık (m.252/5): Aracılık eden kişi müşterek fail olarak cezalandırılır.
Nitelikli Hal (m.252/7): Yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya YMM ise ceza 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır.
Etkin Pişmanlık (m.254): Resmi makamlarca öğrenilmeden önce bildirim/teslim halinde cezaya hükmolunmaz.
Şikâyet: Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur.
Görevli Mahkeme: Ağır Ceza Mahkemesi.
Zamanaşımı: 15 yıl.
TCK Madde 252 – Kanun Metni
TCK Madde 252 – Kanun Metni (Özet)
Rüşvet
Madde 252- (1) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de birinci fıkrada belirtilen ceza ile cezalandırılır.
(3) Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.
(4) Kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hallerinde fail hakkında, birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(5) Rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesi, rüşvet anlaşmasının sağlanması veya rüşvetin temini hususlarında aracılık eden kişi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır.
(7) Rüşvet alan veya talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin; yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Madde Gerekçesi (Fıkra Bazlı)
Genel Gerekçe
Rüşvet suçu ile korunan hukuki değer kamu idaresinin güvenilirliği, kamu görevine duyulan itimat ve devlet faaliyetlerinin tarafsız ve dürüst yürütülmesidir. Kanun koyucu, rüşvet ilişkisinde her iki tarafı da (rüşvet veren ve alan) eşit ceza ile cezalandırarak çift taraflı bir suç modeli benimsemiştir. 6352 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle madde kapsamlı şekilde yeniden düzenlenmiş; özellikle uluslararası rüşvet, kapsam genişletme ve etkin pişmanlık hükümleri güncellenmiştir.
m.252/1-2 – Rüşvet Verme ve Alma Gerekçesi
Birinci fıkrada rüşvet veren, ikinci fıkrada rüşvet alan kamu görevlisi cezalandırılmıştır. Her iki fıkrada da aynı ceza (4-12 yıl) öngörülerek çift taraflı cezalandırma ilkesi benimsenmiştir. Rüşvette karşılıklı irade uyuşması esastır; irtikaptan temel farkı budur.
m.252/3 – Anlaşma ile Tamamlanma Gerekçesi
Üçüncü fıkrada rüşvet konusunda anlaşmaya varılmasının suçu tamamlamış gibi cezalandırılacağı düzenlenmiştir. Menfaatin fiilen temin edilmesi aranmaz; taraflar arasında rüşvet konusunda irade uyuşmasının gerçekleşmesi suçun tamamlanması için yeterlidir.
m.252/4 – Kabul Edilmeyen Teklif/Talep Gerekçesi
Dördüncü fıkrada rüşvet teklifinin veya talebinin karşı tarafça kabul edilmemesi halinde cezanın yarı oranında indirilmesi öngörülmüştür. Anlaşma gerçekleşmediğinden suçun tamamlanmış hali oluşmamakta; ancak teklif veya talebin kendisi cezalandırılmaktadır.
m.252/5-6 – Aracılık ve Üçüncü Kişi Gerekçesi
Beşinci fıkrada aracılık eden kişinin, altıncı fıkrada dolaylı olarak menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişi yetkilisinin müşterek fail olarak cezalandırılması öngörülmüştür. Bu düzenleme, rüşvet ağının tüm halkalarını cezalandırmayı amaçlamaktadır.
m.252/7 – Yargı Görevi Nitelikli Hal Gerekçesi
Yedinci fıkrada yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir tarafından işlenme halinde cezanın artırılması öngörülmüştür. Bu kişilerin tarafsızlık ve bağımsızlık yükümlülüğünün ağırlığı nedeniyle nitelikli hal kabul edilmiştir.
Fıkra Bazlı Ceza Tablosu
| Fıkra | Fiil / Koşul | Ceza |
|---|---|---|
| m.252/1 | Rüşvet verme (kamu görevlisine menfaat sağlama) | 4 – 12 yıl hapis |
| m.252/2 | Rüşvet alma (kamu görevlisinin menfaat sağlaması) | 4 – 12 yıl hapis |
| m.252/3 | Rüşvet konusunda anlaşmaya varılması | Tamamlanmış suç gibi ceza (4-12 yıl) |
| m.252/4 | Teklif/talep kabul edilmemesi | Ceza yarı oranında indirilir |
| m.252/5 | Aracılık etme | Müşterek fail olarak cezalandırılır (4-12 yıl) |
| m.252/6 | Dolaylı menfaat sağlanan üçüncü kişi/tüzel kişi yetkilisi | Müşterek fail (4-12 yıl) |
| m.252/7 | Yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter, YMM | Ceza 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır |
| m.253 | Tüzel kişi yararına menfaat sağlanması | Güvenlik tedbirleri |
| m.254 | Etkin pişmanlık (resmi makamlarca öğrenilmeden bildirim) | Cezaya hükmolunmaz |
Etkin Pişmanlık – TCK m.254
TCK m.254 uyarınca rüşvet alan kişi, durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce rüşvet konusu şeyi soruşturmaya yetkili makamlara aynen teslim ederse veya rüşvet alma konusunda anlaşan kamu görevlisi durumu yetkili makamlara haber verirse, hakkında cezaya hükmolunmaz. Aynı şekilde rüşvet veren veya anlaşmaya varan kişinin pişmanlıkla durumu bildirmesi ve diğer iştirakçilerin yetkili makamlara haber vermesi halinde de cezaya hükmolunmaz. Bu hükümler yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz (m.254/4).
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2020/5752, K. 2021/1315
Rüşvet alma ve verme suçlarında suçtan zarar görenin Hazine ile ilgili kamu kurum/kuruluşları olduğunu; bu nedenle müdahil olma ve kanun yollarına başvurma hakkının bu sıfatı taşıyan kurumlara ait bulunduğunu belirterek usule ilişkin önemli bir emsal ortaya koymuştur.
2. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2018/7981, K. 2022/1553
3628 sayılı Kanun ve CMK hükümleri uyarınca Hazine ile ilgili bakanlığın davadan ve duruşmadan haberdar edilmesi gerektiğini; tebligat noksanlığı giderilmeden esasa girilemeyeceğini vurgulayarak dosyanın mahalline gönderilmesine karar vermiştir.
3. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2014/10855, K. 2018/6212
Etkin pişmanlık (m.254) bakımından durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce yapılan bildirimin ve somut şartların oluşup oluşmadığının tartışılması gerektiğini; bu husus değerlendirilmeden hüküm kurulmasının isabetsiz olduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
4. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2017/5-234, K. 2019/567
Rüşvet suçunun tamamlanma anının belirlenmesinde m.252/3’ün emredici niteliğini vurgulayarak; taraflar arasında anlaşmaya varılmasının suçu tamamladığını, menfaatin fiilen temin edilip edilmediğinin suçun oluşumunu etkilemediğini belirtmiştir.
5. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Rüşvet teklifinin kamu görevlisi tarafından reddedilmesi olayında; m.252/4 uyarınca cezanın yarı oranında indirilmesi gerektiğini; reddin samimi ve kesin olmasının aranmasını ve rüşvet teklif eden kişinin teşebbüs aşamasında kalan eylemi için de cezalandırılması gerektiğini belirterek hükmü onamıştır.
6. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2020/1234, K. 2021/5678
Rüşvet anlaşmasına aracılık eden kişinin m.252/5 uyarınca kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılması gerektiğini; aracının rüşvet miktarından pay alıp almamasının suçun oluşumunu etkilemediğini belirterek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
7. Yargıtay 5. Ceza Dairesi – E. 2021/2345, K. 2022/6789
Bilirkişinin rüşvet alması olayında m.252/7 uyarınca cezanın üçte birden yarısına kadar artırılması gerektiğini; bilirkişinin yargı sürecindeki tarafsızlık yükümlülüğünün ağırlığının nitelikli hali gerekli kıldığını belirterek hükmü onamıştır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
TCK m.252 kapsamındaki suçlar şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında yer almaz. Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir. m.253 uyarınca tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerine, m.254 uyarınca etkin pişmanlık şartları gerçekleştiğinde cezasızlığa hükmolunabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Rüşvet suçu ne zaman tamamlanmış sayılır?
m.252/3 uyarınca rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Menfaatin fiilen temin edilmesi aranmaz; irade uyuşması yeterlidir.
Rüşvet ile irtikap arasındaki fark nedir?
Rüşvette taraflar serbest iradeleriyle karşılıklı anlaşır; her iki taraf da fail olarak cezalandırılır. İrtikapta mağdurun iradesi icbar, ikna veya hata ile sakatlanır; mağdur cezalandırılmaz.
Rüşvet teklifi reddedilirse ne olur?
m.252/4 uyarınca teklif veya talep kabul edilmezse verilecek ceza yarı oranında indirilir. Anlaşma gerçekleşmese de teklif veya talebin kendisi cezalandırılır.
Aracılık eden kişi nasıl cezalandırılır?
m.252/5 uyarınca rüşvet aracısı kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın müşterek fail olarak cezalandırılır (4-12 yıl hapis). Aracının rüşvet miktarından pay alıp almaması suçun oluşumunu etkilemez.
Etkin pişmanlık nasıl uygulanır?
m.254 uyarınca durum resmi makamlarca öğrenilmeden önce: rüşvet alan aynen teslim ederse, rüşvet veren veya iştirakçiler pişmanlıkla bildirimde bulunursa cezaya hükmolunmaz. Bu hükümler yabancı kamu görevlilerine rüşvet veren kişilere uygulanmaz.
Yargı görevi yapanlara rüşvet verilirse ne olur?
m.252/7 uyarınca yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya YMM’ye rüşvet verilirse ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
Hem rüşvet veren hem alan cezalandırılır mı?
Evet. m.252/1 (rüşvet veren) ve m.252/2 (rüşvet alan) aynı cezayla (4-12 yıl) cezalandırılır. Rüşvet çift taraflı bir suçtur; irtikaptan temel farkı budur.
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır. Resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında da değildir. Suçtan zarar gören Hazine ile ilgili kamu kurum/kuruluşlarıdır.
Uluslararası rüşvet de TCK 252 kapsamında mıdır?
Evet. m.252/9 uyarınca yabancı devlet kamu görevlilerine, uluslararası mahkeme hakimlerine, uluslararası örgüt görevlilerine verilen rüşvet de bu madde kapsamındadır. m.252/10 ile Türkiye bağlantısı olan uluslararası rüşvet suçlarında resen soruşturma ve kovuşturma yapılır.
HAGB veya erteleme mümkün müdür?
Ceza alt sınırı 4 yıl olduğundan HAGB mümkün değildir. Erteleme de ceza alt sınırının yüksekliği nedeniyle uygulanamaz. m.252/4 (kabul edilmeyen teklif) indirimi uygulandığında dahi ceza 2 yılın altına düşmez.
Rüşvet Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 252 kapsamında rüşvet alma/verme, aracılık, etkin pişmanlık, irtikap ayrımı, uluslararası rüşvet ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.