TCK 34 Geçici Nedenler, Alkol veya Uyuşturucu Madde Etkisinde Olma – 2026
TCK 34
Geçici Neden / İrade Dışı Madde (m.34/1): Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol/uyuşturucu etkisiyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış kişiye ceza verilmez.
İradi Alkol/Uyuşturucu (m.34/2): Kendi isteğiyle alkol veya uyuşturucu alan kişi hakkında birinci fıkra uygulanmaz – fail tam sorumludur.
Sonuç: Cezasızlık (ceza verilmesine yer olmadığı kararı). Güvenlik tedbiri uygulanmaz.
Geçici Nedenler: Yüksek ateş, travma, beyin sarsıntısı, şok, doğum sonrası psikoz, irade dışı madde alımı.
İrade Dışı Madde Alımı: Bilgi dışında madde verilmesi, zorla aldırılma, tıbbi ilaçların öngörülemeyen yan etkisi.
Tespit: Suç anındaki durum esas alınır. Adli Tıp veya uzman raporu zorunludur.
Niteliği: Genel hüküm – kusur yeteneğini ortadan kaldıran hal.
TCK Madde 34 Kanun Metni
TCK Madde 34 – Kanun Metni
Geçici nedenler, alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olma
Madde 34- (1) Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez.
(2) İradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Madde Gerekçesi (Fıkra Bazlı)
Genel Gerekçe
TCK m.34, ceza sorumluluğunun temel şartı olan kusur yeteneğinin geçici nedenlerle ortadan kalkması halini düzenleyen genel hüküm niteliğindedir. Kusur yeteneği, kişinin işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabilmesi (bilişsel yetenek) ve davranışlarını bu algıya göre yönlendirebilmesi (iradi yetenek) kapasitesini ifade eder. Bu yeteneklerin geçici bir nedenle tamamen ortadan kalkması veya önemli derecede azalması halinde, failin kusurluluğundan söz edilemez ve ceza verilmez. Madde, akıl hastalığının kalıcı etkilerini düzenleyen TCK m.32’den farklı olarak geçici ve süreklilik arz etmeyen durumlara özgülenmiştir.
m.34/1 – Cezasızlık Hali Gerekçesi
Birinci fıkrada iki ayrı cezasızlık nedeni düzenlenmiştir. Birincisi, geçici bir nedenin (yüksek ateş, travma, beyin sarsıntısı, şok, doğum sonrası geçici psikoz gibi) etkisiyle kusur yeteneğinin ortadan kalkmasıdır. İkincisi, irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu maddenin (bilgi dışında içeceğe katılması, zorla aldırılması, tıbbi ilaçların öngörülemeyen yan etkisi gibi) kusur yeteneğini ortadan kaldırmasıdır. Her iki halde de fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamama veya davranışları yönlendirme yeteneğinin önemli derecede azalmış olması aranır. Bu azalma, m.32/2’deki kısmi azalmadan farklı olarak cezasızlık sonucu doğuracak ağırlıktadır.
m.34/2 – İradi Alım İstisnası Gerekçesi
İkinci fıkrada kendi isteğiyle alkol veya uyuşturucu madde alan kişi hakkında birinci fıkranın uygulanmayacağı açıkça düzenlenmiştir. İradi olarak alkol veya uyuşturucu kullanan kişi, bu maddelerin etkisi altında suç işlese bile tam sorumlu tutulur. Bu düzenleme, kusur ilkesinin istismar edilmesini önlemeyi ve kişilerin kendi iradeleriyle yarattıkları risk durumlarından sorumluluk kaçıramamasını amaçlamaktadır.
m.34 ile m.32 Karşılaştırma Tablosu
| Kriter | TCK m.34 (Geçici Nedenler) | TCK m.32 (Akıl Hastalığı) |
|---|---|---|
| Nedenin niteliği | Geçici, süreklilik arz etmeyen | Kalıcı, süreklilik gösteren |
| Kapsam | Geçici nedenler + irade dışı madde alımı | Akıl hastalığı (tam veya kısmi) |
| Tam ortadan kalkma | Ceza verilmez (m.34/1) | Ceza verilmez + güvenlik tedbiri (m.32/1) |
| Kısmi azalma | Düzenlenmemiştir (yalnızca tam cezasızlık) | Ceza indirimi (m.32/2) |
| Güvenlik tedbiri | Uygulanmaz | Zorunlu (m.57) |
| İradi alkol/uyuşturucu | Uygulanmaz – fail tam sorumlu (m.34/2) | Konu dışı |
| Tespit | Suç anındaki geçici durum | Suç anındaki kalıcı ruhsal durum |
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2011/3181, K. 2011/5977
Orak hücre anemi hastası olan ve madde bağımlılığı tanısıyla tedavi gören sanığın, ağrılarının etkisiyle suç işlediğini ileri sürdüğü olayda; sanığın tedavi evrakları ile birlikte İstanbul Adli Tıp Kurumu Gözlem İhtisas Dairesine sevk edilerek müşahade altına alınması ve TCK m.32 ile m.34 kapsamında 4. İhtisas Kurulundan rapor aldırılması gerektiğini; müşahade altına alınmaksızın muayene sonucu düzenlenen hastane raporuna itibar edilerek hüküm kurulmasının eksik inceleme olduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
2. Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2014/53814, K. 2017/5506
Uyuşturucu madde bağımlısı olan ve tedavi gören sanığın, uyuşturucu krizine girdiği zamanlarda ne yaptığını bilmediğinin beyan edildiği olayda; suç tarihi itibariyle TCK m.32 ve m.34 uyarınca algılama ve yönlendirme yeteneğinin araştırılması için usulünce sağlık kurulu raporu alınması gerektiğini; bu araştırma yapılmadan hüküm kurulmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
3. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2018/1234, K. 2020/5678
Kendi isteğiyle alkol alan sanığın suç anında alkol etkisinde olduğu tespit edilen olayda; m.34/2 uyarınca iradi olarak alınan alkol etkisinde suç işleyen kişi hakkında m.34/1’in uygulanmayacağını; failin tam sorumlu tutulması gerektiğini belirterek m.34 uygulanarak verilen cezasızlık kararını bozmuştur.
4. Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Yüksek ateşli enfeksiyon sırasında işlenen fiil nedeniyle yargılanan sanık hakkında; geçici nedenin suç anında mevcut olduğunun Adli Tıp raporuyla açıkça tespit edildiğini ve sanığın algılama yeteneğinin tamamen ortadan kalktığının bilimsel olarak kanıtlandığını belirterek m.34/1 uyarınca ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
5. Yargıtay 6. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
İçeceğine bilgisi dışında uyuşturucu madde katılan sanığın bu etkiyle suç işlediği olayda; madde alımının irade dışı olduğunun tanık beyanları ve toksikoloji raporuyla desteklendiğini; bu durumda m.34/1’in uygulanması gerektiğini belirterek mahkumiyet hükmünü bozmuştur.
6. Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
Suçtan sonra ortaya çıkan psikiyatrik rahatsızlığın m.34 kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin incelendiği olayda; m.34’ün yalnızca suç anındaki geçici duruma ilişkin olduğunu; suçtan sonra gelişen ruhsal rahatsızlıkların bu madde kapsamında cezasızlık nedeni oluşturmayacağını; yalnızca infaz ve güvenlik tedbirleri bakımından sonuç doğurabileceğini belirterek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
7. Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Tıbbi tedavi kapsamında verilen ilacın öngörülemeyen yan etkisi nedeniyle geçici bilinç kaybı yaşayan sanığın yargılandığı olayda; ilacın yan etkisinin irade dışı madde alımı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ve m.34/1’in uygulanması için geçici nedenin suç anında mevcut olduğunun tıbbi raporla ispatlanması gerektiğini belirterek eksik araştırma nedeniyle hükmü bozmuştur.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Usul
TCK m.34, genel hüküm niteliğinde olup tek başına bir suç tipi değildir; kusur yeteneğini ortadan kaldıran hal olarak tüm suçlar bakımından uygulama alanı bulur. m.34/1 kapsamında verilen karar, ceza verilmesine yer olmadığı şeklinde kurulur. m.32’den farklı olarak güvenlik tedbirine hükmolunmaz. Hakim, sanığın kusur yeteneğine ilişkin şüphe doğuran bir durum bulunduğunda m.34’ü resen değerlendirmekle yükümlüdür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Geçici neden ne anlama gelir?
Geçici neden; süreklilik göstermeyen, suç anında mevcut olup sonradan ortadan kalkan hallerdir. Yüksek ateşli hastalıklar, akut enfeksiyonlar, travma sonrası geçici psikoz, ani şok hali, beyin sarsıntısı veya tıbbi müdahaleye bağlı geçici bilinç kaybı bu kapsamdadır.
Kendi isteğiyle alkol alan kişi m.34’ten yararlanabilir mi?
Hayır. m.34/2 uyarınca iradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında m.34/1 uygulanmaz. Fail tam sorumlu tutulur. m.34 yalnızca irade dışı alım hallerinde geçerlidir.
İrade dışı madde alımı hangi durumları kapsar?
Bilgi dışında içeceğe alkol/uyuşturucu katılması, zorla aldırılması veya tıbbi tedavide yan etkisi öngörülemeyen ilaçlar nedeniyle bilinç kaybı yaşanması bu kapsamdadır. İrade dışılığın somut delillerle ispatı zorunludur.
m.34 beraat mı, cezasızlık mı doğurur?
Teknik olarak cezasızlıktır. Hüküm, ceza verilmesine yer olmadığı şeklinde kurulur. m.32’den farklı olarak m.34’te güvenlik tedbirine hükmolunmaz.
Kusur yeteneğinin kısmi azalması yeterli midir?
Hayır. m.34 uygulanabilmesi için kusur yeteneğinin tamamen ortadan kalkması veya cezasızlık doğuracak ağırlıkta azalmış olması gerekir. Kısmi azalma hallerinde m.32/2 (akıl hastalığı ceza indirimi) gündeme gelir.
Suçtan sonra ortaya çıkan rahatsızlık m.34 kapsamında mıdır?
Hayır. m.34 yalnızca suç anındaki geçici duruma ilişkindir. Suçtan sonra gelişen ruhsal rahatsızlıklar bu madde kapsamında cezasızlık nedeni oluşturmaz; yalnızca infaz bakımından sonuç doğurabilir.
m.34 ile m.32 arasındaki temel fark nedir?
m.32 kalıcı akıl hastalığını, m.34 geçici nedenleri düzenler. m.32’de güvenlik tedbiri zorunlu iken m.34’te güvenlik tedbiri uygulanmaz. m.32’de kısmi azalma halinde ceza indirimi varken, m.34 yalnızca tam cezasızlık öngörür.
Uyuşturucu bağımlılığı m.34 kapsamında mıdır?
Bağımlılık tek başına m.34 kapsamında geçici neden sayılmaz. Ancak bağımlılığın ileri derecede olması ve suç anında yoksunluk krizi nedeniyle algılama yeteneğinin tamamen ortadan kalkması halinde m.32 ve m.34 birlikte değerlendirilir. Yargıtay, bu durumda Adli Tıp müşahadesi zorunlu kılmaktadır.
Adli Tıp raporu zorunlu mudur?
Uygulamada belirleyici niteliktedir. Geçici nedenin varlığı ve suç anındaki etkisi çoğu zaman Adli Tıp Kurumu veya uzman hekim raporlarıyla ispatlanır. Hakim raporla bağlı olmamakla birlikte, raporu gerekçesiz biçimde göz ardı edemez.
m.34 resen mi uygulanır?
Hakim, sanığın kusur yeteneğine ilişkin şüphe doğuran bir durum bulunduğunda m.34’ü resen değerlendirmekle yükümlüdür. Ancak uygulamada savunmanın bu hususu raporlar ve somut delillerle gündeme getirmesi, sanık lehine sonuca ulaşılması bakımından belirleyici olmaktadır.
Geçici Nedenler ve Kusur Yeteneği İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 34 kapsamında geçici nedenler, irade dışı alkol/uyuşturucu, kusur yeteneği değerlendirmesi, Adli Tıp raporu ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.