Firar Suçu ve Cezası – Cezaevinden Firar (TCK 292) ve Askerden Firar (AsCK 66) 2026
Firar Suçu – Ceza Bilgisi
Cezaevinden Firar – Temel Hal (TCK m.292/1): Tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçma – 6 aydan 1 yıla kadar hapis.
Cebir/Tehdit ile Firar (TCK m.292/2): 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
Silahlı/Toplu Firar (TCK m.292/3): Ceza 1 katına kadar artırılır.
Askerden Firar – 7 Güne Kadar (AsCK m.66/1-a): 1 ay – 2 yıl hapis.
Askerden Firar – 7-15 Gün (AsCK m.66/1-b): 6 ay – 3 yıl hapis.
Askerden Firar – 15 Günden Fazla (AsCK m.66/1-c): 1 – 5 yıl hapis.
İnfaz Sonucu: Açık cezaevi hakkı kaybı, kapalı kuruma iade, koşullu salıverme ertelenmesi.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza (TCK 292); Asliye Ceza/Ağır Ceza (AsCK 66).
5237 Sayılı TCK – Madde 292 (Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması)
Madde 292/1: Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlinin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Madde 292/2: Bu suçun cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Madde 292/3: Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
Madde 292/4: Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi ya da öldürme suçunun işlenmesi halinde ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Firar Türleri ve Ceza Karşılaştırma Tablosu
| Firar Türü | Madde | Hapis Cezası | Ek Sonuç |
|---|---|---|---|
| Kapalı cezaevinden firar (temel hal) | TCK m.292/1 | 6 ay – 1 yıl | Koşullu salıverme ertelenmesi |
| Cebir veya tehdit ile firar | TCK m.292/2 | 1 – 3 yıl | Ek suçlardan ayrıca ceza |
| Silahlı veya toplu firar | TCK m.292/3 | Ceza 1 katına kadar artırılır | Silah bulundurma suçu ayrıca |
| Açık cezaevinden firar / dönmeme | TCK m.292/1 | 6 ay – 1 yıl | Kapalı kuruma iade + izin hakkı kaybı |
| Askerden firar – 7 güne kadar | AsCK m.66/1-a | 1 ay – 2 yıl | Disiplin cezası + sicil kaydı |
| Askerden firar – 7 ile 15 gün | AsCK m.66/1-b | 6 ay – 3 yıl | Disiplin + sicil |
| Askerden firar – 15 günden fazla | AsCK m.66/1-c | 1 – 5 yıl | Ağırlaştırılmış disiplin |
| Savaş zamanı firar | AsCK m.66/2 | 3 – 10 yıl | Ağır ceza |
Cezaevinden Firar Suçu – TCK m.292
Cezaevinden firar suçu, tutukevi veya ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ya da hükümlünün kaçmasını cezalandırmaktadır. TCK m.292/1 uyarınca temel ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis olarak belirlenmiştir. Suçun faili yalnızca tutuklu veya hükümlü olabilir; bu suç özgü suç niteliğindedir. Kaçma fiili, cezaevi sınırları dışına çıkma veya gözetim altında bulunduğu görevlinin elinden kurtulma ile tamamlanır.
Kaçmanın herhangi bir şekilde gerçekleşmesi yeterlidir: duvar aşma, tünel kazma, kapı kırma, pencere veya havalandırma boşluğundan geçme, nakil aracından atlama, hastane veya duruşma salonundan kaçma ve benzeri her türlü yöntem suçun maddi unsurunu oluşturur. Açık cezaevinden kaçma veya izin süresinde dönmeme de m.292/1 kapsamında firar suçu oluşturur ve ayrıca açık cezaevi hakkının kaybedilmesine, kapalı kuruma iade edilmesine ve özel izin haklarının düşürülmesine neden olur.
Nitelikli Haller – Cebir, Tehdit, Silah ve Toplu Firar
TCK m.292/2 uyarınca firar suçunun cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olarak belirlenir. Cezaevi personeline, güvenlik görevlisine veya diğer tutuklulara yönelik fiziksel güç kullanma veya tehdit etme cebir/tehdit kapsamındadır. TCK m.292/3, silahlı firar veya birden fazla tutuklu/hükümlünün birlikte kaçması halinde cezanın 1 katına kadar artırılmasını düzenler.
Firar sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi veya öldürme suçunun işlenmesi halinde, m.292/4 uyarınca firar suçunun yanı sıra bu suçlara ilişkin hükümler de ayrıca uygulanır. Bu durumda gerçek içtima kuralı geçerli olur ve her suçtan ayrı ayrı ceza verilir.
Açık Cezaevinden Firar ve İnfaz Sonuçları
Açık ceza infaz kurumundan firar, uygulamada en sık karşılaşılan firar biçimlerinden biridir. Açık kurumdan kaçma veya izin süresinde geri dönmeme firar sayılır ve TCK m.292/1 kapsamında 6 ay-1 yıl hapis cezası gerektirir. Firar eden hükümlü yakalandığında veya teslim olduğunda kapalı ceza infaz kurumuna iade edilir. Açık cezaevi hakkını kaybeder ve belirli süre geçmeden tekrar açık kuruma ayrılamaz. Özel izin hakları (bayram izni, mazeret izni) düşer. Koşullu salıverme tarihi, firar süresince ceza infazı durduğu için ertelenir.
Askerden Firar Suçu – AsCK m.66
Askerden firar suçu, 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu m.66’da düzenlenmiştir. Askeri personelin (er, erbaş, uzman erbaş, astsubay, subay) birlik veya görev yerini 72 saatten (6 günden) fazla izinsiz terk etmesi firar suçunu oluşturur. 72 saate kadar izinsiz terk ise izin tecavüzü olarak değerlendirilir ve daha hafif yaptırım gerektirir. Firar süresine göre ceza kademeli olarak ağırlaşır: 7 güne kadar 1 ay-2 yıl hapis, 7-15 gün arası 6 ay-3 yıl hapis, 15 günden fazla 1-5 yıl hapis. Savaş zamanı firar ise 3-10 yıl hapis gerektirir.
Askerden firar suçunun oluşabilmesi için failin askeri personel statüsünde olması zorunludur. Zorunlu askerlik hizmeti yapan erler, sözleşmeli erler, uzman erbaşlar, astsubaylar ve subaylar bu suçun faili olabilir. Bedelli askerlik yapanlar da askerlik hizmeti süresince askeri personel statüsündedir ve firar suçunun faili olabilir. Firar suçu mütemadi (kesintisiz) suç niteliğindedir; personel birliğinden ayrı kaldığı sürece suç devam eder ve zamanaşımı başlamaz.
Firar Suçunun Unsurları
Cezaevinden firar suçunun maddi unsuru, tutuklu veya hükümlünün cezaevinden veya gözetimi altında bulunduğu görevlinin elinden kaçmasıdır. Kaçma fiili, failin cezaevi otoritesinin fiziksel kontrolü dışına çıkmasıyla tamamlanır. Manevi unsur kasttır; failin kaçma iradesiyle hareket etmesi gerekir. Kaçma kastı olmaksızın cezaevi sınırlarının dışına çıkılması (örneğin deprem, yangın gibi zorunluluk halleri) suç oluşturmaz.
Askerden firar suçunun maddi unsuru, askeri personelin birlik veya görev yerini 72 saatten fazla izinsiz terk etmesidir. Terk fiili, askerin birliğinden fiziksel olarak ayrılmasıyla başlar ve birliğine dönmesi veya yakalanmasıyla sona erer. Firar süresi, birlikten ayrılma anından itibaren hesaplanır. Manevi unsur kasttır; askerin birliğine dönme niyetiyle hareket etmediğinin tespiti aranır. Psikolojik sorunlar, aile zorunlulukları veya sağlık nedenleri savunma gerekçesi olarak ileri sürülebilir ancak suçun oluşumunu etkilemez; cezanın takdirinde lehte değerlendirilir.
Gönüllü Teslim Olma ve Etkin Pişmanlık
Firar suçunda gönüllü teslim olma cezanın belirlenmesinde dikkate alınan önemli bir faktördür. TCK m.292 kapsamında cezaevinden firar eden kişinin kendiliğinden teslim olması halinde, mahkeme takdiri indirim (TCK m.62) uygulayabilir. Firar süresinin kısalığı, kaçış sırasında herhangi bir suç işlenmemesi ve gönüllü teslim olma birlikte değerlendirildiğinde ceza alt sınırdan belirlenebilir. Askeri firar suçunda da gönüllü teslim olma (kendiliğinden birliğine dönme) lehte değerlendirilir; ancak AsCK’da özel etkin pişmanlık hükmü bulunmamaktadır.
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Kapalı cezaevinden duvar aşarak kaçan hükümlünün yargılandığı olayda; Yargıtay, TCK m.292/1 kapsamında temel cezanın 6 ay-1 yıl hapis olduğunu ve firar süresinin kısa olmasının (3 gün sonra yakalanma) cezanın alt sınırdan belirlenmesini gerektirdiğini belirtmiştir. Firar sırasında herhangi bir cebir veya tehdit kullanılmadığının ve ek suç işlenmediğinin tespit edildiğini vurgulayarak 6 ay hapis cezasını onamıştır.
2. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
Cezaevi personeline cebir uygulayarak kaçan tutuklunun yargılandığı olayda; Yargıtay, TCK m.292/2 kapsamında cebir ile firar suçunun 1-3 yıl hapis gerektirdiğini belirtmiştir. Güvenlik görevlisine yumruk atarak etkisiz hale getirip kaçan sanığın hem firar suçundan hem de kasten yaralama suçundan (TCK m.86) ayrı ayrı cezalandırılması gerektiğini, gerçek içtima kuralının uygulanacağını vurgulayarak her iki suçtan mahkumiyet hükmünü onamıştır.
3. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
Açık cezaevinden izin süresinde dönmeyen hükümlünün yargılandığı olayda; Yargıtay, izin süresinin bitiminden itibaren makul süre içinde kuruma dönmeyen hükümlünün m.292/1 kapsamında firar suçu işlediğini belirtmiştir. Açık kurumdan firarın infaz hukuku sonuçlarını da vurgulayarak: kapalı kuruma iade, açık kurum hakkının kaybı, özel izin haklarının düşürülmesi ve koşullu salıverme tarihinin ertelenmesi sonuçlarının doğduğunu kabul etmiştir.
4. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901
Hastaneye sevk sırasında kaçan tutuklunun yargılandığı olayda; Yargıtay, gözetimi altında bulunduğu görevlinin elinden kaçmanın m.292/1 kapsamında firar suçu oluşturduğunu belirtmiştir. Cezaevi dışında (hastane, adliye, nakil aracı) gerçekleşen kaçmaların da firar suçu kapsamında değerlendirildiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.
5. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
Toplu firar girişiminde nitelikli halin tartışıldığı olayda; Yargıtay, m.292/3 uyarınca birden fazla tutuklu veya hükümlünün birlikte kaçması halinde cezanın 1 katına kadar artırılması gerektiğini belirtmiştir. Birlikte kaçma iradesi olmaksızın aynı anda bağımsız olarak kaçan kişilerin toplu firar kapsamında değerlendirilemeyeceğini, birlikte hareket etme kastının somut delillerle ispatlanması gerektiğini vurgulayarak birlikte kaçma iradesinin araştırılmasını zorunlu kılmıştır.
6. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Askerden firar suçunda firar süresinin hesaplanması olayında; Yargıtay, AsCK m.66 kapsamında firar süresinin birlikten ayrılma anından itibaren hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. İzin süresini aşan askerin firar süresinin izin bitim tarihinden itibaren 72 saatin geçmesiyle başladığını, 72 saat dolmadan birliğe dönülmesi halinde izin tecavüzü, 72 saatten sonra dönülmesi halinde firar suçu oluştuğunu vurgulayarak süre hesabının doğru yapılmasını zorunlu kılmıştır.
7. Yargıtay 16. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Zorunluluk hali savunmasının tartışıldığı olayda; Yargıtay, cezaevinde yangın çıkması nedeniyle cezaevi sınırları dışına çıkan hükümlünün kaçma kastıyla hareket etmediğini belirtmiştir. Zorunluluk halinin (TCK m.25/2) firar suçunda uygulanabileceğini, failin kaçma niyeti olmaksızın hayati tehlike nedeniyle cezaevi dışına çıkmasının suç oluşturmadığını kabul ederek beraat kararını onamıştır.
Firar Suçunda Savunma Stratejileri
Firar suçunda savunmanın temel unsurları: kaçma kastının bulunmadığının ileri sürülmesi (zorunluluk hali, hayati tehlike), firar süresinin doğru hesaplanması, cebir/tehdit veya silah kullanımının somut delillerle ispatlanıp ispatlanamadığının sorgulanması, açık cezaevinde dönmeme nedeninin araştırılması (hastalık, kaza, ulaşım engeli), gönüllü teslim olmanın lehte değerlendirilmesi ve koşullu salıverme hesabının yeniden yapılmasının talep edilmesidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Cezaevinden firar etmenin cezası nedir?
TCK m.292/1 uyarınca 6 aydan 1 yıla kadar hapis. Cebir/tehdit kullanılırsa 1-3 yıl (m.292/2). Silahlı veya toplu firar halinde ceza 1 katına kadar artırılır (m.292/3). Firar sırasında yaralama veya öldürme gerçekleşirse ayrıca ceza verilir.
Askerden firar etmenin cezası nedir?
AsCK m.66 uyarınca süreye göre: 7 güne kadar 1 ay-2 yıl hapis, 7-15 gün arası 6 ay-3 yıl hapis, 15 günden fazla 1-5 yıl hapis. Savaş zamanı 3-10 yıl hapis. 72 saate kadar izinsiz ayrılma firar değil izin tecavüzü sayılır.
Açık cezaevinden kaçmanın sonuçları nelerdir?
6 ay-1 yıl hapis cezasının yanı sıra: kapalı kuruma iade, açık cezaevi hakkının kaybı, özel izin haklarının (bayram, mazeret) düşürülmesi ve koşullu salıverme tarihinin firar süresi kadar ertelenmesi. İzin süresinde dönmeme de firar sayılır.
Firar suçunda gönüllü teslim olma cezayı etkiler mi?
Evet. Gönüllü teslim olma, takdiri indirim (TCK m.62) uygulanmasında lehte değerlendirilir. Firar süresinin kısalığı ve ek suç işlenmemesi ile birlikte değerlendirildiğinde ceza alt sınırdan belirlenebilir.
Hastanede veya duruşmada kaçmak firar suçu oluşturur mu?
Evet. m.292/1 gözetimi altında bulunduğu görevlinin elinden kaçmayı da kapsar. Hastane sevki, adliye, nakil aracı veya cezaevi dışı her türlü gözetim sırasında kaçma firar suçu oluşturur.
Firana yardım etmenin cezası nedir?
TCK m.293 uyarınca 6 aydan 3 yıla kadar hapis. Cebir/tehdit kullanılırsa 1-4 yıl hapis. Cezaevi görevlisinin yardım etmesi halinde ayrıca görevi kötüye kullanma (TCK m.257) uygulanır.
İzin tecavüzü ile askerden firar arasındaki fark nedir?
72 saate kadar izinsiz ayrılma izin tecavüzüdür ve disiplin cezası gerektirir. 72 saatten fazla izinsiz ayrılma firar suçu oluşturur ve hapis cezası gerektirir. İzinli askerin izin süresini aşması halinde 72 saat geçtikten sonra firar suçu oluşur.
Zorunluluk hali (deprem, yangın) firar suçunu ortadan kaldırır mı?
Evet. TCK m.25/2 (zorunluluk hali) uygulanabilir. Hayati tehlike nedeniyle cezaevi dışına çıkan ve kaçma kastı olmayan kişinin beraat etmesi mümkündür. Ancak tehlike sona erdikten sonra teslim olmama firar suçu oluşturabilir.
Toplu firar nitelikli hal olarak ne gerektirir?
Birden fazla tutuklu/hükümlünün birlikte kaçması halinde ceza 1 katına kadar artırılır (m.292/3). Ancak birlikte hareket etme kastı ispatlanmalıdır; aynı anda bağımsız olarak kaçanlar toplu firar kapsamında değerlendirilemez.
Firar suçunda koşullu salıverme nasıl etkilenir?
Firar süresi boyunca ceza infazı durur; bu süre infaz süresine eklenmez. Koşullu salıverme tarihi firar süresi kadar ertelenir. Firar suçundan verilen ek hapis cezası da ayrıca infaz edilir. İyi hal değerlendirmesi olumsuz etkilenir.
Firar Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK m.292 cezaevinden firar, AsCK m.66 askerden firar, açık cezaevi dönmeme, nitelikli haller, koşullu salıverme ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir İzmir Ceza Avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.