Seçmen Kaydında Hile Suçu ve Cezası – Hayali Seçmen, İtiraz ve Yaptırımlar

Seçmen Kaydı Suçları ve Ceza Tablosu

Seçmen Kaydında Hile Kavramı ve Türleri

Seçmen kaydında hile, seçmen kütüğünün veya seçmen listelerinin gerçeğe aykırı olarak düzenlenmesi, değiştirilmesi veya bozulmasını kapsayan seçim suçudur. Bu suç seçim güvenliğinin temelini oluşturan seçmen kütüğü güvenilirliğini doğrudan hedef alır. 298 sayılı Kanun, seçmen kütüğüne hile karıştırmayı ağır hapis cezasıyla yaptırıma bağlamıştır. Seçmen kaydında hilenin başlıca biçimleri: hayali seçmen kaydı oluşturma (gerçekte o adreste oturmayan kişiyi kaydetme), usulsüz adres beyanıyla seçmen kaydırma (belirli bir seçim bölgesine yapay seçmen yığma), seçmen kütüğünde silme veya ekleme yapma, ölmüş kişilerin listeden çıkarılmaması ve çifte kayıt oluşturmadır.

Hayali seçmen kavramı, gerçekte belirli bir adreste ikamet etmediği halde o adrese kayıtlı gösterilen seçmeni ifade eder. Hayali seçmen kaydı genellikle usulsüz adres beyanı yoluyla gerçekleştirilir: kişi gerçekte oturmadığı bir adrese nüfus müdürlüğünde adres bildirimi yapar ve bu adres üzerinden seçmen listesine kaydedilir. Bu yöntemle belirli bir seçim bölgesinde yapay olarak seçmen sayısı artırılarak seçim sonuçlarının manipüle edilmesi amaçlanır.

Seçmen Kaydı Kontrolü Nasıl Yapılır

Seçmen kaydında hile veya usulsüzlük olup olmadığını tespit etmek için vatandaşların kullanabileceği üç temel kontrol kanalı mevcuttur. e-Devlet üzerinden kontrol: e-Devlet kapısına giriş yapılarak YSK Yurt İci Seçmen Kaydı Sorgulama hizmeti aracılığıyla hem kendi kayıt hem de aynı hanede kayıtlı görünen diğer kişiler kontrol edilebilir. Bu sorgu ile hanenizde tanımadığınız birinin kayıtlı olup olmadığını tespit edebilirsiniz.

YSK resmi internet sitesi ve mobil uygulaması aracılığıyla da seçmen kaydı sorgulama yapılabilir. Oy kullanılacak sandık, seçim bölgesi ve kayıt bilgileri bu kanallar üzerinden kontrol edilir. Muhtarlık askı listeleri ise seçim takvimi başladığında muhtarlıklarda askıya çıkan fiziki listelerdir. Vatandaşlar bu listeleri inceleyerek apartmanlarında veya mahallelerinde tanımadıkları kişilerin kayıtlı olup olmadığını kontrol edebilir. Askı süresi seçmen listesinin denetimine açıldığı dönemdir ve itirazlar bu süre içinde yapılmalıdır. Oy pusulası tahrifi hakkında kapsamlı bilgi almak isterseniz yazımıza göz atabilirsiniz.

Usulsüzlük Tespit Edildiğinde Yapılacaklar

Usulsüzlük Tespit Edildiğinde Yapılacaklar

Hanenizde tanımadığınız birinin kayıtlı olduğunu veya bir adreste usulsüz seçmen kaydırıldığını tespit ettiğinizde izlenecek yasal yollar bellidir. Birinci adım: İlçe Seçim Kuruluna itiraz. Seçmen listelerinin askıda kaldığı süre içinde ilgili İlçe Seçim Kurulu Baskanligina yazılı dilekçe ile şahsen itiraz edilmelidir. İtiraz dilekçesinde usulsüzlüğü somut olarak açıklayan gerekçeler ve deliller sunulmalıdır.

İkinci adım: delil toplama ve sunma. Dilekçeye usulsüzlüğü kanıtlayan belgeler eklenmelidir: tapu kaydı (o adreste mülk sahibi olduğunuzu veya kayıtlı kişinin olmadığını gösteren), kira sözleşmesi, apartman yönetimi/sakinleri beyanı, su/elektrik/doğalgaz abonelik belgeleri ve fotoğraflı tespit. Üçüncü adım: Nüfus Müdürlüğüne bildirim. Adres beyanında usulsüzlük yapıldığı düşünülüyorsa ilgili İlçe Nüfus Müdürlüğüne başvurularak adres kayıtlarının incelenmesi ve usulsüz adres beyanının iptali talep edilir.

Kamu Görevlisinin Seçmen Kaydında Rolü

Nüfus müdürlüğü personelinin veya seçim kurulu üyesinin seçmen kaydında hile yapması veya hileye göz yumması hem 298 sayılı Kanun m.156 kapsamında seçim suçu hem de TCK m.257 kapsamında görevi kötüye kullanma suçu oluşturur. Kamu görevlisinin görevi gereği elde ettiği yetkileri kötüye kullanarak usulsüz kayıt yapması, yaptırması veya kayıt düzeltme taleplerini işleme koymayarak usulsüzlüğe göz yumması bu kapsamdadır. Ceza ağırlaştırılır ve kamu görevlisi görevden uzaklaştırılabilir.

YSK Denetim Mekanizması

Yüksek Seçim Kurulu, seçmen kütüğünün doğruluğunu sağlamak amacıyla çeşitli denetim mekanizmaları uygular. Adres Kayıt Sistemi (AKS) ile nüfus kayıtlarının otomatik olarak seçmen kütüğüne yansıtılması, askı ilan sistemiyle vatandaş denetimine açılması, ölüm kayıtlarının otomatik düşürülmesi ve mükerrer kayıt kontrolü bu mekanizmaların başlıcalarıdır. Askı ilan süresi, seçmen listelerinin muhtarlıklarda ve elektronik ortamda vatandaşların incelemesine sunulduğu dönemdir. Bu süre içinde yapılmayan itirazlar daha sonra değerlendirmeye alınmaz.

Emsal Yargıtay Kararları

1. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890

Gerçekte ikamet etmediği adrese kayıt yaptırarak seçmen listesine kaydolan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, usulsüz adres beyanıyla seçmen kaydı yaptırmanın 298 sayılı Kanun m.156 kapsamında 2-5 yıl hapis cezası gerektirdiğini belirtmiştir. Sanığın söz konusu adreste hiçbir zaman ikamet etmediğinin komşu beyanları, su/elektrik abonelik kayıtları ve nüfus müdürlüğü tespitleriyle ispatlandığını vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.

2. Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345

Çok sayıda kişinin organize biçimde aynı adrese kaydırılması olayında; Yargıtay, 50’den fazla kişinin gerçekte ikamet etmedikleri bir adrese toplu olarak kaydırılmasının organize seçmen hilesi oluşturduğunu belirtmiştir. Her bir usulsüz kaydın ayrı suç oluşturduğunu ve zincirleme suç hükümlerinin (TCK m.43) uygulanabileceğini vurgulayarak ağırlaştırılmış ceza verilmesini onamıştır.

3. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789

Nüfus müdürlüğü memurunun usulsüz adres beyanını bilerek işleme koyması olayında; Yargıtay, kamu görevlisinin gerçeğe aykırı olduğunu bildiği halde adres beyanını sisteme girmesinin hem m.156 kapsamında seçim suçu hem de TCK m.257 kapsamında görevi kötüye kullanma oluşturduğunu belirtmiştir. Kamu görevlisinin suça iştirakinin cezayı ağırlaştırdığını vurgulayarak her iki suçtan mahkumiyet hükmünü onamıştır.

4. Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901

Ölmüş kişinin seçmen listesinden düşürülmemesi ve bu adına oy kullanılması olayında; Yargıtay, ölmüş kişi adına oy kullanmanın hem m.154 kapsamında seçme yeterliği olmadan oy kullanma hem de m.156 kapsamında seçmen kütüğüne hile karıştırma suçu oluşturduğunu belirtmiştir. Ölüm kaydının nüfus sistemine işlenmesine rağmen seçmen listesine yansıtılmamasının sistemsel ihmal mi yoksa kasıtlı hile mi olduğunun araştırılması gerektiğini vurgulayarak eksik soruşturma nedeniyle hükmü bozmuştur.

5. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345

Askı süresinde yapılan itirazın değerlendirilmemesi olayında; Yargıtay, İlçe Seçim Kurulunun askı süresinde yapılan itirazları incelemekle yükümlü olduğunu ve itirazın değerlendirilmemesinin hak ihlali oluşturduğunu belirtmiştir. Vatandaşın usulsüz kaydı somut delillerle tespit ederek itiraz etmesi halinde seçim kurulunun araştırma yapması ve gerekirse kaydı iptal etmesinin zorunlu olduğunu vurgulayarak seçim kurulunun itirazı reddeden kararını bozmuştur.

6. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678

Seçmen kütüğünden kayıt silme işleminin usulsüzlüğünün tartışıldığı olayda; Yargıtay, seçme yeterliği bulunan vatandaşın seçmen kütüğünden yetkisiz kişilerce silinmesinin m.159 kapsamında seçmen kütüğünü bozma suçu oluşturduğunu belirtmiştir. Silme işleminin yetkili organın kararı olmaksızın yapılmasının hem seçim suçu hem de kişinin seçme hakkının ihlali anlamına geldiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.

7. Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890

Birden fazla yerde seçmen kaydı bulunan kişinin oy kullanması olayında; Yargıtay, mükerrer kayıt bulunan kişinin her iki yerde de oy kullanmasının m.154 kapsamında birden fazla oy kullanma suçu oluşturduğunu belirtmiştir. Çifte kaydın kasıtlı olarak oluşturulmuş olması halinde ayrıca m.156 kapsamında seçmen kütüğüne hile karıştırma suçunun da gündeme geleceğini ve her iki suçtan ayrı ayrı ceza verilmesi gerektiğini vurgulayarak hükmü onamıştır.

Seçmen Kaydında Hileye Karşı Savunma ve Kontrol Rehberi

Vatandaşların seçmen kaydı güvenliğini sağlamak için izleyebileceği pratik adımlar: seçim takvimi başladığında e-Devlet veya YSK üzerinden kendi kaydını ve hanedeki diğer kayıtları kontrol etmek, muhtarlık askı listesini inceleyerek tanınmayan isimleri tespit etmek, usulsüz kayıt tespit edildiğinde askı süresi içinde İlçe Seçim Kuruluna yazılı dilekçe ile itiraz etmek, itiraz dilekçesine somut deliller (tapu, kira sözleşmesi, fatura, komşu beyanı) eklemek, Nüfus Müdürlüğüne bildirim yaparak adres kayıtlarının incelenmesini talep etmek ve gerekli hallerde Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunmaktır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)