TCK 292 Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması Suçu ve Cezası – 2026
TCK 292 – Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması Ceza Bilgisi
Temel Suç (m.292/1): Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetim altından kaçma – 6 aydan 1 yıla kadar hapis.
Cebir/Tehdit (m.292/2): Cebir veya tehdit kullanarak kaçma – 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
Silahlı/Toplu (m.292/3): Silahlı veya birden çok kişi tarafından kaçma – ceza bir katına kadar artırılır.
Gerçek İçtima (m.292/4): Kaçma sırasında yaralama, öldürme veya eşyaya zarar – ayrıca ilgili suçtan ceza verilir.
Kapsam (m.292/5): Cezaevi dışında çalıştırılan hükümlüler ve adli para cezasından çevrilmiş hapis cezalılar dahildir.
Etkin Pişmanlık (m.293): Kendiliğinden teslim olma halinde cezada indirim.
Fail: Yalnızca hükümlü veya tutuklu (özgü suç).
Şikâyet: Resen soruşturulur.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
TCK Madde 292 Kanun Metni
TCK Madde 292 – Kanun Metni
Hükümlü veya tutuklunun kaçması
Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Fıkra Bazlı Ceza Tablosu
| Madde/Fıkra | Koşul | Ceza |
|---|---|---|
| m.292/1 | Temel kaçma (tutukevi, infaz kurumu, gözetim) | 6 ay – 1 yıl hapis |
| m.292/2 | Cebir veya tehdit kullanarak kaçma | 1 – 3 yıl hapis |
| m.292/3 | Silahlı veya birden çok kişi tarafından | Ceza bir katına kadar artırılır |
| m.292/4 | Kaçma sırasında yaralama/öldürme/mala zarar | Ayrıca ilgili suçtan ceza verilir (gerçek içtima) |
| m.293 | Etkin pişmanlık – kendiliğinden teslim olma | Cezada indirim |
| m.294/1 | Tutuklu/gözaltındaki kişinin kaçmasını sağlama | 1 – 3 yıl hapis |
| m.294/2 | Hükümlünün kaçmasını sağlama | 2 – 5 yıl (müebbet: 5-8, ağırlaştırılmış müebbet: 8-12 yıl) |
Madde Gerekçesi
Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu ile korunan hukuki değer adli otoritenin etkinliği, cezanın infaz güvenliği ve kamu düzenidir. Kaçma fiili, cezanın infazını veya tutuklama tedbirinin amacını boşa çıkardığı için ayrıca cezalandırılmaktadır. Suçun oluşabilmesinin temel ön koşulu, kişinin hukuka uygun bir şekilde tutuluyor olmasıdır; tutma işlemi hukuka aykırıysa kaçma fiili m.292 kapsamında suç oluşturmayabilir.
Suç özgü suç niteliğindedir; yalnızca hakkında CMK m.101 uyarınca tutuklama kararı verilmiş veya kesinleşmiş ve infazı gereken mahkumiyet hükmü bulunan kişi fail olabilir. Yargıtay, salt yakalama emrinin tutuklama kararı yerine geçmeyeceğini ve tutuklama kararı bulunmayan kişinin kaçmasının m.292 kapsamında değerlendirilemeyeceğini istikrarlı olarak kabul etmektedir.
Etkin Pişmanlık – TCK m.293
TCK m.293, kaçma suçu bakımından özel bir etkin pişmanlık hükmü öngörmektedir. Kaçan hükümlü veya tutuklu kendiliğinden teslim olursa cezada indirim yapılır. Kendiliğinden teslim kavramı kritik öneme sahiptir; yakalanma ihtimali kesinleşmişken, kolluk tarafından kuşatılmışken veya fiilen yakalanmak üzereyken teslim olma, gerçek anlamda gönüllü teslim sayılmayabilir. Yargıtay, teslimin zamanlaması, failin iradesi ve yakalanma koşullarını birlikte değerlendirir. Özellikle açık cezaevi izin ihlallerinde kısa süre içinde dış baskı olmaksızın teslim olma lehe değerlendirilir.
Kaçmaya İmkan Sağlama – TCK m.294
TCK m.294, hükümlü veya tutuklunun kaçmasına bilerek ve isteyerek yardım eden kişileri cezalandırır. Fail herkes olabilir; ancak kamu görevlisi tarafından işlenme halinde ceza artırılır. Üstsoy, altsoy, eş veya kardeş tarafından işlenme halinde cezada 1/3 indirim uygulanır. m.292’de kaçan kişi fail iken, m.294’te kaçmayı kolaylaştıran üçüncü kişi faildir.
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 9. Ceza Dairesi – E. 2014/3792, K. 2014/5728
Çeşitli mahkemeler tarafından düzenlenen yakalama emirlerinin infazı için Gebze Adliyesine götürülen sanığın, adliye binasında kolluk görevlilerinin elinden kaçmaya teşebbüs ettiği olayda; Yargıtay 9. Ceza Dairesi, son derece önemli bir hukuki tespit yapmıştır. Daire, TCK m.292’de düzenlenen suçun oluşabilmesi için failin CMK m.101 uyarınca hakkında tutuklama kararı verilmiş veya kesinleşmiş ve infazı gereken bir mahkumiyet hükmü bulunan kişi olmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Somut olayda sanık hakkında yalnızca yakalama emirleri bulunduğu, ancak bu emirlerin tutuklama kararına mı yoksa başka bir karara mı dayandığının araştırılmadığı tespit edilmiştir. Kaçmaya teşebbüs etmeden önce hakkında tutuklama kararı verilip verilmediğinin araştırılmaması eksik soruşturma olarak değerlendirilmiş ve hüküm bozulmuştur. Ayrıca kabule göre de sanığın cebir veya tehdit kullanarak kaçtığına dair somut tespit yapılmadan m.292/2’nin uygulanmasını hukuka aykırı bulmuştur. Bu karar, yakalama emrinin tutuklama kararı yerine geçmeyeceğini ve özgü suç niteliğinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan temel emsal kararıdır.
2. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2006/6378, K. 2006/7185
Cezaevinde hükümlü olarak bulunan sanığın penceresinin demir parmaklıklarını keserek firara teşebbüs ettiği olayda; Yargıtay 8. Ceza Dairesi iki kritik hukuki tespit yapmıştır. Birincisi, sanığın kaçma eyleminde cebir veya tehdit kullanmadığının açık olduğunu; demir parmaklık kesmenin m.292/2 kapsamında cebir sayılamayacağını belirterek m.292/1 ve m.292/3 fıkralarının uygulanması gerektiğini vurgulamıştır. İkincisi ve uygulamada çok önemli olan husus, cezaevi penceresinin demir parmaklıklarının kesilmesinin mala zarar verme suçunu oluşturduğunu; m.292/4 uyarınca gerçek içtima hükümleri gereğince mala zarar verme suçundan da ayrıca hüküm kurulması gerektiğini belirterek bu suçtan hüküm kurulmamasını bozma nedeni saymıştır. Ayrıca kesinleşen ilk kararında teşebbüs ve takdiri indirime ilişkin hükümler uygulandığı halde uyarlama kararında bunların uygulanmamasını da hukuka aykırı bulmuştur. Bu karar, cebir unsurunun somutlaştırılması ve kaçma sırasında işlenen ek suçların ayrıca cezalandırılması zorunluluğunu ortaya koyan emsal niteliktedir.
3. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2018/6064, K. 2018/8476
Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçundan yargılanan sanık hakkında yapılan incelemede; Yargıtay 8. Ceza Dairesi, m.292’nin özgü suç niteliğini bir kez daha vurgulayarak failin CMK m.101 uyarınca hakkında tutuklama kararı verilmiş ya da hakkında kesinleşmiş bir mahkumiyet hükmü bulunan kişi olmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. Somut olayda dosyada bulunan yakalama kararının aslı veya onaylı sureti Yargıtay denetimine olanak verecek şekilde getirtilmediğini; yakalama kararının tutukluluk veya kesinleşmiş mahkumiyet kararına ilişkin olup olmadığının tespit edilmeden hüküm kurulmasının eksik inceleme olduğunu belirleyerek hükmü bozmuştur. Ayrıca sanığın kendiliğinden teslim olduğuna yönelik savunması bulunmadığından, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının m.293 kapsamında etkin pişmanlık yönünden bozma istemine katılmamıştır. Bu karar, yakalama kararının hukuki niteliğinin dosyaya eksiksiz yansıtılmasının zorunlu olduğunu ve bu belge bulunmadan mahkumiyet kurulamayacağını ortaya koyan önemli bir emsal karardır.
4. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Açık ceza infaz kurumundan izinli çıkan hükümlünün süresinde kuruma dönmediği ve uzun süre teslim olmadığı olayda; Yargıtay, izin süresinin sona mesinden sonra makul süre geçmesine rağmen kuruma dönülmemesinin kaçma kastını gösterdiğini belirterek m.292/1 kapsamında mahkumiyet hükmünü onamıştır. Ayrıca hükümlünün yakalanmadan kısa süre önce teslim olmasının m.293 kapsamında gerçek anlamda gönüllü teslim sayılamayacağını, zira kolluğun yakalama operasyonu başlattığını ve hükümlünün yakalanmanın kaçınılmaz olduğunu fark ettiğini belirterek etkin pişmanlık indiriminin uygulanamayacağına karar vermiştir. Bu karar, açık cezaevi izin ihlallerinde kaçma kastının tespiti ve gönüllü teslim kavramının sınırlarını çizen önemli bir emsal karardır.
5. Yargıtay 9. Ceza Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901
Hastane sevkine götürülen tutuklunun güvenlik görevlilerinin dikkatsizliğinden yararlanarak kaçtığı olayda; Yargıtay, tutuklunun kanuni gözetim altında bulunduğu her yerden kaçmasının m.292 kapsamında olduğunu belirterek hastane ortamının bu değerlendirmeyi değiştirmeyeceğini kabul etmiştir. Ayrıca gözetim görevlilerinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranmasından yararlanılarak kaçılması halinde kaçan kişi bakımından m.292’nin, görevliler bakımından ise m.294 son fıkrasının ayrı ayrı uygulanması gerektiğini belirterek her iki sanık hakkında ayrı ayrı hüküm kurulmasını zorunlu kılmıştır.
6. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
Birden fazla hükümlünün birlikte organize şekilde cezaevinden firar ettiği olayda; Yargıtay, m.292/3 uyarınca birden çok tutuklu veya hükümlünün birlikte kaçması halinde cezanın bir katına kadar artırılması gerektiğini; ancak her bir sanık bakımından kaçma eylemine fiilen katılımının somutlaştırılması ve ceza bireyselleştirilmesinin yapılması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca kaçma sırasında cezaevi kapısının kırılmasının m.292/4 uyarınca mala zarar verme suçunu ayrıca oluşturduğunu ve gerçek içtima hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirterek yalnızca kaçma suçundan ceza verilmesini bozma nedeni saymıştır.
7. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş sanığın infaz sırasında kaçtığı olayda; Yargıtay, m.292/5’in açıkça ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da aynı hükümlerin uygulanacağını düzenlediğini belirterek beraat kararının hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır. Bu karar, m.292/5’in uygulama alanını ve adli para cezasından çevrilmiş hapis cezasının infazı sırasında kaçmanın da suç oluşturduğunu ortaya koyan emsal niteliktedir.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
Hükümlü veya tutuklunun kaçması suçu şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında değildir. Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. Teşebbüse elverişlidir; cezaevi duvarını aşmaya çalışırken yakalanan kişi hakkında teşebbüs hükümleri uygulanır. Kaçma fiilinin mevcut cezaya ek olarak ayrıca cezalandırıldığı ve firar edenlerin genellikle aftan yararlanamayacağı unutulmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Gözaltındaki kişinin kaçması m.292 kapsamında mıdır?
Hayır. m.292 yalnızca tutuklama kararı verilmiş veya kesinleşmiş mahkumiyet bulunan kişiler bakımından uygulanır. Gözaltındaki kişi henüz tutuklanmadığından bu suç oluşmaz.
Açık cezaevinden izne çıkıp dönmemek suç mudur?
Evet. İzin süresinin sona ermesinden sonra makul süre geçmesine rağmen kuruma dönülmemesi kaçma kastını gösterir ve m.292 uygulanır.
Kendiliğinden teslim olursam ceza düşer mi?
Kaçma suçu teslimle ortadan kalkmaz ancak m.293 uyarınca gönüllü teslim halinde cezada indirim yapılır. Teslimin gerçekten serbest iradeye dayanması; yakalanma kaçınılmaz hale geldikten sonra yapılan teslim ise gönüllü sayılmayabilir.
Hastane sevkinde kaçma bu suçu oluşturur mu?
Evet. Hükümlü veya tutuklu kanuni gözetim altında bulunduğu her yerden kaçtığında m.292 uygulanır. Hastane, adliye, nakil aracı ve cezaevi dışı çalışma alanları dahildir.
Kaçma sırasında cezaevi malına zarar verilirse ne olur?
m.292/4 uyarınca gerçek içtima hükümleri uygulanır. Hem kaçma suçundan hem de mala zarar verme suçundan ayrı ayrı ceza verilir.
Kaçmaya yardım eden kişi hangi suçtan yargılanır?
m.294 (kaçmaya imkan sağlama) kapsamında yargılanır. Kaçan kişi m.292’den, yardım eden m.294’ten ayrı ayrı sorumlu tutulur. Kamu görevlisi ise ceza artırılır.
Tutma işlemi hukuka aykırıysa kaçma suç mudur?
Tartışmalıdır. Hukuka uygun tutma m.292’nin temel ön koşuludur. Açıkça hukuka aykırı tutma halinde suçun unsurları oluşmayabilir.
Adli para cezasından çevrilmiş hapis sırasında kaçma suç mudur?
Evet. m.292/5 açıkça hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da aynı hükümlerin uygulanacağını düzenlemiştir.
Kaçma suçu teşebbüse elverişli midir?
Evet. Cezaevi duvarını aşmaya çalışırken yakalanan veya demir parmaklıkları keserken tespit edilen kişi hakkında teşebbüs hükümleri uygulanır.
Firar eden hükümlü aftan yararlanabilir mi?
Genellikle hayır. Firar eden hükümlülerin infaz süreleri yanar ve çıkarılan af yasalarında genellikle firar edenlerin kapsam dışı tutulduğu görülmektedir.
Hükümlü veya Tutuklunun Kaçması Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 292 kapsamında kaçma suçu, etkin pişmanlık, açık cezaevi firar, kaçmaya imkan sağlama ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.