TCK 31 Yaş Küçüklüğü – Çocukların Ceza Sorumluluğu 2026
TCK 31 – Yaş Küçüklüğü Özet Bilgisi
12 Yaş Altı (m.31/1): Ceza sorumluluğu yoktur. Kovuşturma yapılamaz. Yalnızca çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
12-15 Yaş (m.31/2): Algılama ve yönlendirme yeteneği gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur. Gelişmişse: ağırlaştırılmış müebbet yerine 12-15 yıl; müebbet yerine 9-11 yıl; diğer cezalar yarısı indirilir (her fiil max 7 yıl).
15-18 Yaş (m.31/3): Ceza sorumluluğu vardır, zorunlu indirim uygulanır: ağırlaştırılmış müebbet yerine 18-24 yıl; müebbet yerine 12-15 yıl; diğer cezaların 1/3’ü indirilir (her fiil max 12 yıl).
Algılama Değerlendirmesi: 12-15 yaş grubunda Adli Tıp / uzman raporu zorunludur.
Niteliği: Genel hüküm – kusur yeteneğini etkileyen hal.
Resen Uygulanma: Sanık ileri sürmese bile mahkeme resen dikkate almak zorundadır.
TCK Madde 31 – Kanun Metni
Yaş küçüklüğü
Madde 31- (1) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu kişiler hakkında, ceza kovuşturması yapılamaz; ancak, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu yoktur. Ancak bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı halinde, bu kişiler hakkında suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde oniki yıldan onbeş yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde dokuz yıldan onbir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların yarısı indirilir ve bu halde her fiil için verilecek hapis cezası yedi yıldan fazla olamaz.
(3) Fiili işlediği sırada onbeş yaşını doldurmuş olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde onsekiz yıldan yirmidört yıla; müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde oniki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Diğer cezaların üçte biri indirilir ve bu halde her fiil için verilecek hapis cezası oniki yıldan fazla olamaz.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Madde Gerekçesi (Fıkra Bazlı)
Genel Gerekçe
TCK m.31, ceza sorumluluğunun temelini oluşturan kusur yeteneğini yaş gruplarına göre kademeli olarak düzenleyen genel hüküm niteliğinde bir düzenlemedir. Çocukların bilişsel ve psikolojik gelişim düzeyleri dikkate alınarak kademeli bir sorumluluk sistemi benimsenmiştir. Kanun koyucu, çocukların cezalandırılması yerine korunması ve rehabilitasyonu ilkesini esas almış; koruyucu ve onarıcı ceza politikası anlayışını benimsemiştir.
m.31/1 – 12 Yaş Altı Gerekçesi
Birinci fıkrada 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğunun bulunmadığı, haklarında ceza kovuşturması yapılamayacağı; ancak Çocuk Koruma Kanunu uyarınca koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanabileceği düzenlenmiştir. Bu yaş grubunda cezalandırma değil, eğitim ve sosyal destekle koruma amaçlanmaktadır.
m.31/2 – 12-15 Yaş Gerekçesi
İkinci fıkrada 12-15 yaş grubundaki çocuklar bakımından iki aşamalı bir değerlendirme sistemi öngörülmüştür. Öncelikle çocuğun işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ile davranışlarını yönlendirme yeteneğinin gelişip gelişmediği araştırılır. Bu yetenekler gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; gelişmişse indirimli ceza uygulanır. Bu değerlendirme, Adli Tıp Kurumu veya alanında uzman pedagog/psikolog raporlarıyla yapılır.
m.31/3 – 15-18 Yaş Gerekçesi
Üçüncü fıkrada 15-18 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğunun var olduğu ancak zorunlu ceza indirimi uygulanacağı düzenlenmiştir. Bu indirim hakimin takdirine bağlı değildir; kanun gereği zorunludur. Çocuğun gelişim sürecinin henüz tamamlanmamış olması nedeniyle kusurluluğun azaltılması ilkesine dayanmaktadır.
Yaş Gruplarına Göre Ceza İndirimi Tablosu
Yaş Gruplarına Göre Ceza İndirimi Tablosu
| Suçun Cezası | 12-15 Yaş (m.31/2) | 15-18 Yaş (m.31/3) |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 12 – 15 yıl hapis | 18 – 24 yıl hapis |
| Müebbet hapis | 9 – 11 yıl hapis | 12 – 15 yıl hapis |
| Süreli hapis (diğer cezalar) | Ceza yarısı indirilir (max 7 yıl) | Ceza 1/3’ü indirilir (max 12 yıl) |
| Ön koşul | Algılama ve yönlendirme yeteneği var ise | Zorunlu indirim (ön koşul aranmaz) |
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2013/8-816, K. 2015/39
Suç tarihinde 18 yaşından küçük olan sanık hakkında hükmolunan kısa süreli hapis cezasının, TCK m.50/3 uyarınca zorunlu olarak seçenek yaptırımlardan birine çevrilmesi gerektiğini; daha önce seçenek yaptırıma çevrilen cezanın tedbire uyulmaması nedeniyle infaz edilmiş olmasının hapis cezası cinsinden mahkumiyet sayılamayacağını belirterek hükmü bozmuştur. Ayrıca suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış sanık hakkında TCK m.53/1 kapsamında hak yoksunluğuna karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır.
2. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – K. 2019/345
12-15 yaş grubundaki çocukların ceza sorumluluğunun belirlenmesinde yalnızca sosyal inceleme raporuna veya kusur yeteneği hakkında açık değerlendirme içermeyen raporlara dayanılamayacağını; mutlaka adli tıp uzmanı, psikiyatrist veya uzman hekim tarafından klinik ortamda düzenlenmiş rapor alınmasının zorunlu olduğunu belirterek eksik inceleme nedeniyle hükmü bozmuştur.
3. Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
12-15 yaş grubundaki sanık hakkında alınan raporun soyut, klişe ve gerekçesiz olduğunu; raporda çocuğun bilişsel gelişimi, psikolojik durumu, eğitim seviyesi ve olay algısının açıkça değerlendirilmediğini; hangi bilimsel verilere dayanılarak algılama ve yönlendirme yeteneği bulunduğu sonucuna ulaşıldığının gösterilmediğini belirterek hükmü bozmuştur.
4. Yargıtay 2. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
15-18 yaş grubundaki sanık hakkında TCK m.31/3 kapsamında zorunlu ceza indirimi uygulanmadan hüküm kurulmasının açık kanun ihlali olduğunu; bu indirimin hakimin takdirine bağlı olmadığını ve uygulanmaması halinde kararın sanık lehine bozulması gerektiğini vurgulamıştır.
5. Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2018/4567, K. 2019/8901
Sanığın suç tarihindeki yaşının nüfus kaydına göre belirlenmesinde tereddüt bulunması halinde; yaş tespiti konusunda Adli Tıp Kurumundan rapor alınarak kemik yaşı tespiti yaptırılması ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılması gerektiğini belirterek yaş tespiti yapılmadan hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır.
6. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2017/1234, K. 2019/5678
TCK m.31 hükümlerinin kamu düzenine ilişkin olduğunu; sanık veya müdafii tarafından ileri sürülmemiş olsa bile dosya kapsamından sanığın suç tarihinde çocuk olduğu anlaşılıyorsa mahkemenin bu hususu resen dikkate almak zorunda olduğunu belirterek yaş küçüklüğü değerlendirmesi yapılmadan kurulan hükmü bozmuştur.
7. Yargıtay 3. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
12-15 yaş grubundaki sanığın algılama ve yönlendirme yeteneğinin gelişmediğinin bilirkişi raporu ile tespit edilmesi üzerine; TCK m.31/2 gereği ceza sorumluluğunun doğmadığını ve mahkumiyet kararı verilemeyeceğini; bu durumda ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbirleri
12 yaş altı çocuklar (m.31/1) ve algılama yeteneği gelişmemiş 12-15 yaş grubu çocuklar (m.31/2) hakkında ceza sorumluluğu bulunmasa da 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir. Bu tedbirler arasında eğitim tedbiri, sağlık tedbiri, barınma tedbiri, danışmanlık tedbiri ve bakım tedbiri yer alır. Tedbirlerin amacı çocuğun cezalandırılması değil, eğitim ve sosyal destekle topluma kazandırılmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
12 yaşından küçük çocuklara ceza verilebilir mi?
Hayır. m.31/1 uyarınca 12 yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur ve haklarında ceza kovuşturması yapılamaz. Yalnızca Çocuk Koruma Kanunu kapsamında koruyucu ve destekleyici güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
12-15 yaş arası çocuklar otomatik olarak cezalandırılabilir mi?
Hayır. Yargıtay yerleşik içtihadında, bu yaş grubunda ceza sorumluluğunun otomatik olarak kabul edilemeyeceğini açıkça vurgulamaktadır. Çocuğun algılama ve yönlendirme yeteneğinin somut biçimde araştırılması zorunludur. Araştırma yapılmadan verilen mahkumiyet kararları bozma nedenidir.
Adli Tıp raporu alınmadan karar verilebilir mi?
Hayır. 12-15 yaş grubundaki çocuklar hakkında kusur yeteneğinin belirlenmesi özel ve teknik bilgi gerektirdiğinden, Adli Tıp Kurumu raporu veya uzman pedagog/psikolog görüşü alınması zorunludur. Yalnızca hakimin kanaatiyle hüküm kurulması hukuka aykırıdır.
Alınan raporun gerekçesiz olması yeterli midir?
Hayır. Yargıtay, soyut, klişe ve gerekçesiz raporları yeterli görmemektedir. Raporda çocuğun bilişsel gelişimi, psikolojik durumu, eğitim seviyesi ve olay algısı açıkça değerlendirilmelidir. Bilimsel dayanağı gösterilmeyen raporlar hükme esas alınamaz.
15-18 yaş arası çocuklar için ceza indirimi zorunlu mudur?
Evet. m.31/3’teki indirim zorunludur ve hakimin takdirine bağlı değildir. İndirimin uygulanmaması açık kanun ihlali sayılır ve karar sanık lehine bozulur.
Yaş küçüklüğü savunması ileri sürülmese bile dikkate alınır mı?
Evet. TCK m.31 hükümleri kamu düzenine ilişkindir. Sanık veya müdafii tarafından ileri sürülmemiş olsa bile, dosyadan suç tarihinde çocuk olduğu anlaşılıyorsa mahkeme bunu resen dikkate almak zorundadır.
Algılama yeteneği gelişmemişse ne olur?
12-15 yaş grubunda algılama ve yönlendirme yeteneğinin gelişmediği tespit edilirse ceza sorumluluğu doğmaz. Mahkumiyet kararı verilemez; ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir. Çocuk hakkında güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
18 yaşından küçük sanık hakkında hak yoksunluğu uygulanabilir mi?
Hayır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış sanık hakkında TCK m.53/1 kapsamında hak yoksunluğuna karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu açıkça belirtmiştir.
Yaş tespitinde tereddüt varsa ne yapılır?
Nüfus kaydına göre yaşta tereddüt bulunması halinde Adli Tıp Kurumundan kemik yaşı tespiti yaptırılması gerekir. Yaş tespiti yapılmadan hüküm kurulması bozma nedenidir.
TCK m.31 tek başına bir suç mudur?
Hayır. m.31 genel hüküm niteliğindedir. Tek başına suç tipi tanımlamaz; ceza sorumluluğunu etkileyen kusur yeteneği koşullarını yaş gruplarına göre düzenler. Tüm suçlar bakımından uygulama alanı bulan bir genel düzenlemedir.
Yaş Küçüklüğü ve Çocuk Ceza Hukuku İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 31 kapsamında yaş küçüklüğü, algılama yeteneği değerlendirmesi, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri, ceza indirimi ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.