Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay İhlalinde Ne Yapılır? Hesaplama 2026
Tenkis Davası – Özet
Tanım: Miras bırakanın vasiyetname veya sağlararası kazandırma ile saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal eden tasarruflarını yasal sınıra indiren davadır.
Amaç: Tasarrufu tamamen iptal etmek değil, saklı payı aşan kısmı tenkis ederek (indirerek) hak sahibine iade etmektir.
Kim açar: Saklı payı ihlal edilen altsoy (çocuklar), sağ kalan eş veya ana-baba.
Zamanaşımı: Saklı pay ihlalini öğrenmeden itibaren 1 yıl, vasiyetnamenin açılmasından veya ölümden itibaren 10 yıl hak düşürücü süre.
Tenkis sırası: Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname), yetmezse en yeni sağlararası kazandırmalar (bağışlar) eskiye doğru indirilir.
Görevli mahkeme: Asliye hukuk mahkemesi (miras bırakanın son yerleşim yeri).
4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu – Tenkis Hükümleri
Madde 560: Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.
Madde 561: Tenkis, sağlararası kazandırmaların tamamını veya bir kısmını kapsayabilir. Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar, önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihli sağlararası kazandırmadan başlayarak geriye doğru yapılır.
Madde 571: Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarına tecavüz edildiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.
Madde 565: Miras bırakanın, saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açıkça belli olan kazandırmalar da tenkise tabidir.
Tenkis Davası Şartları
| Şart | Detay |
|---|---|
| Miras bırakanın ölümü | Tenkis davası yalnızca ölümden sonra açılabilir, sağlığında açılamaz |
| Saklı payın ihlal edilmesi | Vasiyetname veya sağlararası kazandırma ile tasarruf nisabının aşılmış olması |
| Davacının saklı paylı mirasçı olması | Altsoy (çocuklar, torunlar), sağ kalan eş veya ana-baba |
| Süre koşulu | 1 yıl (öğrenmeden itibaren) + 10 yıl (vasiyetname açılmasından / ölümden itibaren) |
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi (kesin yetki) |
Tenkis Davası Örneği – Somut Hesaplama
Miras bırakan vefat etti. Geride sağ kalan eş ve 2 çocuk kaldı. Net tereke: 1.200.000 TL. Miras bırakan vasiyetname ile 800.000 TL’yi bir vakfa bırakmış.
Hesaplama adımları: birincisi, saklı paylar belirlenir: eş yasal payı 1/4 = 300.000 TL, saklı payı yasal payın tamamı = 300.000 TL; her çocuğun yasal payı 3/8 = 450.000 TL, saklı payı yasal payın yarısı = 225.000 TL. İkincisi, toplam saklı pay: 300.000 + 225.000 + 225.000 = 750.000 TL. Üçüncüsü, tasarruf nisabı: 1.200.000 – 750.000 = 450.000 TL. Dördüncüsü, vasiyetname ile bırakılan tutar: 800.000 TL. Beşincisi, ihlal tutarı: 800.000 – 450.000 = 350.000 TL. Sonuç: vakfa bırakılan tutar 800.000’den 450.000’e tenkis edilir ve 350.000 TL saklı paylı mirasçılara iade edilir.
Tenkis Sırası – Hangi Tasarruflar Önce Tenkis Edilir?
TMK m.561 tenkis sırasını açıkça düzenlemiştir: birinci sırada ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) tenkis edilir. Bu yeterli olmazsa ikinci sırada sağlararası kazandırmalar (bağışlar, hibeler) en yeni tarihli olandan başlayarak eskiye doğru tenkis edilir. Ölüme bağlı tasarruflar kendi aralarında oransal olarak tenkis edilir yani birden fazla vasiyetname hükmü varsa hepsi oransal olarak indirilir. Sağlararası kazandırmalarda ise kronolojik sıra uygulanır: en son yapılan bağış ilk tenkis edilir, yetmezse bir öncekine geçilir.
Sağlararası Kazandırmaların Tenkisi (TMK m.565)
Sağlararası Kazandırmaların Tenkisi (TMK m.565)
Miras bırakanın sağlığında yaptığı bazı kazandırmalar da tenkise tabidir. TMK m.565’te sayılan haller: miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar (çeyiz, işletme devri), saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla açıkça yapılan kazandırmalar, miras bırakanın son bir yıl içinde yaptığı olağan hediye sınırını aşan bağışlar, miras bırakanın serbestçe dönebileceği sağlararası kazandırmalar ve miras bırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde yaptığı geri alınabilir bağışlar. Bu kazandırmaların tapulu taşınmaz devri, banka havalesi, araç devri veya şirket hissesi devri şeklinde gerçekleşmesi fark etmez, saklı payı aşıyorsa tenkise tabidir.
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Tenkis sırasının uygulanmasının tartışıldığı olayda Yargıtay, TMK m.561 uyarınca önce ölüme bağlı tasarrufların tenkis edileceğini belirtmiştir. Bu yeterli olmazsa sağlararası kazandırmaların en yeni tarihli olandan başlayarak eskiye doğru tenkis edileceğini vurgulayarak hükmü bozmuştur.
2. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
Sağlararası kazandırmanın tenkise tabi olup olmadığının tartışıldığı olayda Yargıtay, TMK m.565 uyarınca miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açıkça belli olan kazandırmaların tenkise tabi olduğunu belirtmiştir. Tapulu taşınmazın düşük bedelle satış gösterilmek suretiyle devredilmesinin bu kapsamda olduğunu kabul etmiştir.
3. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
Hak düşürücü sürenin hesaplanmasının tartışıldığı olayda Yargıtay, TMK m.571 uyarınca 1 yıllık sürenin saklı pay ihlalinin fiilen öğrenildiği tarihten başladığını belirtmiştir. Vasiyetnamenin açılması bildiriminin tebliğ tarihinin esas alınacağını kabul etmiştir.
4. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901
Net terekenin tespitinin tartışıldığı olayda Yargıtay, tenkis hesabında net terekenin brüt tereke eksi borçlar eksi katılma alacağı formülüyle belirleneceğini belirtmiştir. Tenkise esas terekenin yanlış hesaplanmasının bozma sebebi olduğunu vurgulayarak hükmü bozmuştur.
5. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
Oransal tenkisin uygulanmasının tartışıldığı olayda Yargıtay, birden fazla ölüme bağlı tasarrufun bulunması halinde bunların oransal olarak tenkis edileceğini belirtmiştir. Her bir tasarrufun toplam aşım tutarındaki payı oranında indirilmesi gerektiğini kabul etmiştir.
6. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Tenkis davasını kimin açabileceğinin tartışıldığı olayda Yargıtay, yalnızca saklı paylı mirasçıların tenkis davası açabileceğini belirtmiştir. 2007 değişikliği ile saklı payları kaldırılan kardeşlerin tenkis davası açma hakkı bulunmadığını kabul ederek davayı reddetmiştir.
7. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Tenkis kararının sonuçlarının tartışıldığı olayda Yargıtay, tenkis kararının tasarrufu tamamen iptal etmediğini belirtmiştir. Yalnızca saklı payı aşan kısmın indirildiğini ve tasarruf nisabı dahilindeki kısmın geçerli kaldığını vurgulayarak taşınmaz devrinde payın tapuya tescilini kabul etmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Tenkis davası sonucunda ne olur?
Tasarruf tamamen iptal edilmez, yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir (tenkis edilir) ve hak sahibi mirasçılara iade edilir. Tasarruf nisabı dahilindeki kısım geçerli kalır. Taşınmaz ise tapuya pay olarak tescil edilir.
Tenkis davasında saklı pay nasıl hesaplanır?
Net tereke (brüt – borçlar – katılma alacağı) belirlenir. Yasal miras payı x saklı pay oranı = her mirasçının saklı payı. Toplam saklı paylar toplanır. Net tereke – toplam saklı pay = tasarruf nisabı. Tasarruf aşıyorsa fark tenkis tutarıdır.
Tenkis davası açmak için hangi şartlar gereklidir?
Miras bırakanın vefatı, saklı payın ihlal edilmesi, davacının saklı paylı mirasçı olması (altsoy, eş veya ana-baba) ve süre koşulu (1 yıl / 10 yıl). Dava asliye hukuk mahkemesinde, miras bırakanın son yerleşim yerinde açılır.
Tenkis davası nedir, örnek verir misiniz?
Eş + 2 çocuk, 1.200.000 TL net tereke. Vasiyetname ile 800.000 TL vakfa bırakılmış. Toplam saklı pay: 750.000 TL (5/8). Tasarruf nisabı: 450.000 TL (3/8). İhlal: 800.000 – 450.000 = 350.000 TL. Vakfa bırakılan 450.000’e tenkis edilir, 350.000 mirasçılara iade edilir.
Tenkis davası zamanaşımı ne kadardır?
Zamanaşımı değil hak düşürücü süredir: ihlali öğrenmeden itibaren 1 yıl, vasiyetnamenin açılmasından veya ölümden itibaren 10 yıl. Hakim resen dikkate alır. Süre geçerse dava hakkı düşer.
Saklı pay nedir ve oranları nelerdir?
Kanunun koruduğu asgari miras payıdır. Altsoy: yasal payın 1/2’si. Eş: altsoy veya ana-baba ile birlikte yasal payın tamamı, diğer hallerde 3/4’ü. Ana-baba: yasal payın 1/4’ü. Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırıldı.
Tenkis sırası nasıl uygulanır?
Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname) oransal olarak tenkis edilir. Yetmezse sağlararası kazandırmalar (bağışlar) en yeni tarihli olandan eskiye doğru tenkis edilir. Her tasarruf kendi sırasında sonuna kadar tenkis edildikten sonra bir öncekine geçilir.
Sağlararası bağışlar tenkis edilebilir mi?
Evet. TMK m.565: miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar, saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacıyla yapılan bağışlar, ölümden önceki 1 yıl içindeki olağan dışı hediyeler ve 5 yıl içindeki geri alınabilir bağışlar tenkise tabidir.
Tenkis davası kazananlar ne elde eder?
Saklı paylarının tamamını elde ederler. Taşınmaz ise paylı mülkiyet olarak tapuya tescil edilir. Nakit ise tenkis tutarı ödenir. Dava masrafları ve avukatlık ücreti karşı taraftan tahsil edilebilir.
Tenkis davası ile vasiyetnamenin iptali davası aynı mı?
Hayır. Vasiyetnamenin iptali davası şekil eksikliği, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı hallerinde açılır ve vasiyetnameyi tamamen geçersiz kılar. Tenkis davası ise geçerli bir vasiyetnamenin saklı payı aşan kısmını indirir, vasiyetname tamamen iptal edilmez. İki dava birlikte (terditli) açılabilir.
Tenkis Davası İçin Danışmanlık Alın
Saklı pay ihlali, tenkis davası, vasiyetnamenin iptali, sağlararası kazandırmaların tenkisi ve miras paylaşım uyuşmazlıkları konusunda uzman bir avukattan hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.