TCK Madde 46 : Hapis Cezaları
Hapis Cezaları – TCK Madde 46
TCK Madde 46 – Özet Bilgi
Düzenleme: TCK m.46, Türk Ceza Kanunu’ndaki hapis cezasının türlerini belirleyen genel hükümdür.
Hapis Cezası Türleri:
1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (TCK m.47): Hapis cezalarının en ağırıdır. Hükümlü, hayatı boyunca ceza infaz kurumunda sert bir infaz rejimi altında tutulur.
2) Müebbet hapis cezası (TCK m.48): Hükümlünün hayatı boyunca ceza infaz kurumunda tutulmasıdır. Ağırlaştırılmış müebbetten farklı olarak daha esnek bir infaz rejimine tabidir.
3) Süreli hapis cezası (TCK m.49): Bir aydan yirmi yıla kadar olan hapis cezasıdır. 1 yıl ve altı “kısa süreli” sayılır (TCK m.49/2).
Koşullu Salıverilme: Ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl, müebbette 24 yıl, süreli hapiste cezasının 2/3’ü sonrasında değerlendirilir.
TCK Madde 46 – Kanun Metni
Hapis cezaları
Madde 46- (1) Hapis cezaları şunlardır:
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası.
b) Müebbet hapis cezası.
c) Süreli hapis cezası.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Genel Açıklama
TCK m.46, hapis cezasının türlerini düzenleyen genel hükümdür. Bu madde tek başına bir suç tipi düzenlemez; ancak ceza yaptırımının türünü belirlediği için hükmün kurulması ve infaz rejiminin tayininde doğrudan önem taşır. Buna göre Türk Ceza Kanunu’nda hapis cezaları; ağırlaştırılmış müebbet hapis (m.47), müebbet hapis (m.48) ve süreli hapis (m.49) olarak üçe ayrılır.
Hapis cezası, hükümlünün ceza infaz kurumunda hükmedilen süre boyunca tutulmasıdır. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 3. maddesine göre hapis cezasının amacı; genel ve özel önlemeyi sağlamak, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün sosyalleşmesini ve üretken olmasını sağlamak ve hükümlünün düzene, hukuka, toplumsal kurallara saygılı bir yaşam biçimine sahip olmasını sağlamaktır. Görüleceği üzere kanun koyucu, intikam alma amaçlı değil fayda odaklı ve geleceğe yönelik bir bakış açısıyla hapis cezasını düzenlemiştir.
Hapis Cezası Türleri Karşılaştırma Tablosu
Hapis Cezası Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Ağırlaştırılmış Müebbet (m.47) | Müebbet (m.48) | Süreli Hapis (m.49) |
|---|---|---|---|
| Süre | Ömür boyu | Ömür boyu | 1 ay – 20 yıl |
| İnfaz rejimi | Sert (yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumu) | Kapalı ceza infaz kurumu | Kapalı veya açık ceza infaz kurumu |
| Koşullu salıverilme | 30 yıl sonra | 24 yıl sonra | Cezasının 2/3’ü sonra |
| Ziyaret hakkı | 15 günde bir, teker teker görüşme | Genel ziyaret kuralları | Genel ziyaret kuralları |
| Haberleşme | Sınırlı (kurum idaresinin onayıyla) | Genel kurallar | Genel kurallar |
| Örnek suçlar | Nitelikli kasten öldürme (m.82), devletin birliğini bozma (m.302) | Kasten öldürme (m.81), insanlığa karşı suçlar (m.77) | Hırsızlık (m.141), dolandırıcılık (m.157), yaralama (m.86) |
Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası (TCK m.47)
Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, hapis cezalarının en ağırıdır. Hükümlü, hayatı boyunca ceza infaz kurumunda katı bir infaz rejimi altında tutulur. Bu ceza, genellikle nitelikli kasten öldürme (TCK m.82), devletin birliğini bozmaya teşebbüs (TCK m.302), anayasal düzene karşı suçlar gibi en ağır suç tiplerinde öngörülmektedir.
5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkum olan hükümlüler yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılır. Bu hükümlülerin ziyaretçileriyle görüşmesi, haberleşme hakkı ve kurumdan çıkabilmesi katı sınırlamalara tabidir.
Müebbet Hapis Cezası (TCK m.48)
Müebbet hapis cezası, hükümlünün hayatı boyunca ceza infaz kurumunda tutulmasıdır. Ağırlaştırılmış müebbetten farklı olarak daha esnek bir infaz rejimine tabidir. Koşullu salıverilme süresi 24 yıldır. Kasten öldürme (TCK m.81), insanlığa karşı suçlar (TCK m.77) gibi ağır suç tiplerinde öngörülmektedir.
Süreli Hapis Cezası (TCK m.49)
Süreli hapis cezası, kanunda aksi belirtilmeyen hâllerde bir aydan yirmi yıla kadar olan hapis cezasıdır. Ancak TCK m.49/1 uyarınca ceza üst sınırı, kanunun öngördüğü artırımlar sonucunda otuz yıla kadar çıkabilir.
Kısa Süreli Hapis Cezası
TCK m.49/2’ye göre hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır. Kısa süreli hapis cezası bakmından TCK m.50 uyarınca seçenek yaptırımlara çevirme imkânı bulunmaktadır. Bu ayrım, uygulamada en sık tartışılan konulardan biridir.
| Süre | Nitelendirme | Seçenek Yaptırım (m.50) | Erteleme (m.51) |
|---|---|---|---|
| 1 yıl veya daha az | Kısa süreli hapis cezası | Adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebilir | Ertelenebilir |
| 1 yıl 1 gün – 2 yıl | Süreli hapis cezası | Çevrilemez | Ertelenebilir |
| 2 yıl 1 gün – 20 yıl | Süreli hapis cezası | Çevrilemez | Ertelenemez |
Koşullu Salıverilme Süreleri
Koşullu Salıverilme Süreleri
Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli bir kısmını infaz kurumunda çektikten sonra denetim altında serbest bırakılmasıdır. Hapis cezası türüne göre koşullu salıverilme süreleri farklılık gösterir:
| Hapis Cezası Türü | Koşullu Salıverilme Süresi | İyi Hal Şartı |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl | İyi halli olma koşulu aranmaktadır |
| Müebbet hapis | 24 yıl | İyi halli olma koşulu aranmaktadır |
| Süreli hapis | Cezasının 2/3’ü | İyi halli olma koşulu aranmaktadır |
| Ağırlaştırılmış müebbet (mükerrir) | 36 yıl | Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır |
| Müebbet hapis (mükerrir) | 30 yıl | Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır |
| Süreli hapis (mükerrir) | Cezasının 3/4’ü | Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır |
Seçenek Yaptırımlar ve Erteleme
Seçenek Yaptırımlara Çevirme (TCK m.50)
Kısa süreli hapis cezası (1 yıl ve altı), suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecindeki davranışlarına ve cezadan beklenen amaç göz önünde bulundurularak adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebilir. Seçenek tedbirler arasında; tedavi veya eğitim kurumuna devam etme, belirli yerlere gitmekten yasaklanma, ehliyet veya ruhsatın geri alınması, gönüllü kamuya yararlı bir işte çalıştırılma yer almaktadır.
Hapis Cezasının Ertelenmesi (TCK m.51)
İki yıl veya daha az süreli hapis cezaları, belirli koşulların varlığı hâlinde ertelenebilir. Ertelemenin koşulları arasında; daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olma ve suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterilen pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması sayılabilir.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
TCK m.46 bir genel hükümdür. Bu nedenle şikâyet, uzlaştırma ve dava zamanaşımı; somut olayda uygulanan suç tipine ve ceza sınırlarına göre ayrıca değerlendirilir. Hapis cezasının türü, zamanaşımı sürelerini doğrudan etkiler:
| Hapis Cezası Türü | Dava Zamanaşımı (TCK m.66) | Ceza Zamanaşımı (TCK m.68) |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlar | 30 yıl | 40 yıl |
| Müebbet hapis gerektiren suçlar | 25 yıl | 30 yıl |
| 20 yıldan aşağı olmayan hapis | 20 yıl | 24 yıl |
| 5 yıldan fazla hapis gerektiren suçlar | 15 yıl | 20 yıl |
| 5 yıla kadar hapis gerektiren suçlar | 8 yıl | 10 yıl |
Madde Gerekçesi
TCK m.46’nın madde gerekçesine göre tasarıdaki hapis cezasıyla ilgili ayırım korunmuştur. Ancak dil ve ifade bütünlüğünü sağlayabilmek için madde metni yeniden formüle edilmiştir. Kabahatlerin tasarıdan çıkarılması nedeniyle “hafif hapis cezası”na metinde yer verilmemiştir. Bu düzenleme ile 765 sayılı eski TCK’daki dört kademeli hapis cezası sistemi (ağır hapis, hapis, hafif hapis, tutukluluk) terk edilerek üç kademeli yapıya geçilmiştir.
TCK M 46 Emsal Yargıtay Kararları
TCK M 46 Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. Ceza Dairesi – E. 2011/26526, K. 2013/7084
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, TCK’nın 50/1 maddesinde kısa süreli hapis cezasının adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebileceğinin belirtilmesine ve m.49/2’de kısa süreli hapis cezasının hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası olarak tanımlanmasına göre, sanığa verilen 1 yıl 3 aylık hapis cezasının kısa süreli olmadığından adli para cezasına çevrilemeyeceğinin gözetilmemesini bozma nedeni olarak kabul etmiştir.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2018/2210, K. 2019/1958
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, açık görüşte, kapalı görüşte olduğu gibi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların ziyaretçileri ile teker teker görüşme yapabileceklerine ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığını tespit ederek infaz rejimine yönelik itirazı reddetmiştir. Bu karar, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının katı infaz rejimini ortaya koymaktadır.
Yargıtay 1. Ceza Dairesi – E. 2020/185, K. 2020/1232
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, nitelikli kasten öldürme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılan sanık hakkında kazanılmış hak ilkesi gözetilerek neticeten müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Bu karar, hapis cezası türleri arasındaki geçişte kazanılmış hak ilkesinin uygulanması bakımından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Hapis cezalarının türleri nelerdir?
TCK m.46’ya göre hapis cezaları üç türden oluşur: Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası (m.47), müebbet hapis cezası (m.48) ve süreli hapis cezası (m.49). Her türün infaz rejimi, koşullu salıverilme süresi ve uygulanacak kurallar farklıdır.
Kısa süreli hapis cezası neye göre belirlenir?
TCK m.49/2’ye göre hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır. Kısa süreli hapis cezası, TCK m.50 uyarınca adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebilir.
Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezası arasındaki fark nedir?
Her iki ceza da ömür boyudur; ancak temel fark infaz rejimindedir. Ağırlaştırılmış müebbette yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumu, sınırlı ziyaret ve haberleşme hakkı, 30 yıl koşullu salıverilme süresi vardır. Müebbette ise genel kurallar uygulanır ve koşullu salıverilme süresi 24 yıldır.
Süreli hapis cezasının üst sınırı nedir?
Süreli hapis cezasının alt sınırı bir ay, üst sınırı yirmi yıldır. Ancak kanunda öngörülen artırım nedenlerinin uygulanması durumunda bu süre otuz yıla kadar çıkabilir (TCK m.49/1).
Hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir mi?
Sadece kısa süreli hapis cezası (1 yıl ve altı) TCK m.50 uyarınca adli para cezasına veya seçenek tedbirlere çevrilebilir. 1 yılı aşan hapis cezaları için bu imkân bulunmamaktadır.
Hapis cezası ertelenebilir mi?
TCK m.51 uyarınca iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları ertelenebilir. Erteleme için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve mahkemede tekrar suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması gerekir.
Koşullu salıverilme süreleri ne kadardır?
Ağırlaştırılmış müebbette 30 yıl, müebbette 24 yıl, süreli hapiste cezasının 2/3’ü infaz edildikten sonra koşullu salıverilme değerlendirmesi yapılır. Mükerrir hükümlüler için bu süreler sırasıyla 36 yıl, 30 yıl ve cezasının 3/4’üdür.
TCK m.46 tek başına bir suç düzenler mi?
Hayır. TCK m.46 bir genel hükümdür ve tek başına suç tipi düzenlemez. Bu madde, hapis cezasının türlerini belirleyerek hükmün kurulması ve infaz rejiminin tayininde çerçeve oluşturur. Her türün ayrıntıları TCK m.47, m.48 ve m.49’da düzenlenmiştir.
Eski TCK’daki hapis cezası sistemiyle farkı nedir?
765 sayılı eski TCK’da dört kademeli bir sistem (ağır hapis, hapis, hafif hapis, tutukluluk) mevcuttu. 5237 sayılı yeni TCK ile kabahatlerin kanundan çıkarılması nedeniyle hafif hapis cezası kaldırılmış ve üç kademeli yapıya geçilmiştir: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis.
Hapis Cezaları İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 46 kapsamında hapis cezası türleri, koşullu salıverilme, infaz rejimi, seçenek yaptırımlar, ceza erteleme ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.