TCK Madde 191 : Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Alma, Kabul Etme veya Bulundurma Suçu
Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Satın Alma, Kabul Etme veya Bulundurma Suçu – TCK Madde 191
TCK Madde 191 – Özet ve Ceza Bilgisi
Suç: Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak
Ceza: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası
Nitelikli Hal (TCK m.191/10): Okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın mesafede işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır (3–7,5 yıl)
Soruşturma: Resen yapılır, şikayete bağlı değildir
Denetimli Serbestlik: 5 yıl süreyle kamu davasının ertelenmesi + asgari 1 yıl denetimli serbestlik (zorunlu)
Erteleme Sonucu: Yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir
Etkin Pişmanlık (TCK m.192): Bilgi verilmesi halinde cezasızlık veya cezada indirim
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi
TCK Madde 191 – Kanun Metni
Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak
Madde 191- (Değişik: 18/6/2014 – 6545/68 md.)
(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır. Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.
(3) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.
(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında; a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, hâlinde, hakkında kamu davası açılır.
(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilemez.
(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
(8) Bu Kanunun; a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
(9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza Muhakemesi Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci maddesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi hükümleri uygulanır.
(10) Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Genel Açıklama
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesi, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi kullanmak amacıyla satın alan, kabul eden veya bulunduran kişilerin cezai sorumluluğunu düzenlemektedir. Bu suç tipi, toplum sağlığını koruma amacı taşımakla birlikte, klasik cezalandırma anlayışından ayrılarak tedavi ve denetimli serbestlik esaslı bir sistem benimsemiştir. Kanun koyucu, failin “kullanıcı” sıfatını ön plana alarak rehabilitasyon odaklı bir yaklaşım geliştirmiştir.
Bu yönüyle TCK m.191, uyuşturucu ile mücadelede cezalandırıcı değil iyileştirici bir düzenleme olarak kabul edilmektedir. Madde gerekçesine göre uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, aslında tedavi ve terapiye ihtiyaç duyan bir kişidir. Bu nedenle kanun koyucu, doğrudan hapis cezası yerine denetimli serbestlik ve tedavi sürecini ön plana çıkarmıştır.
TCK 191 Suçun Unsurları
TCK 191 Suçun Unsurları
Maddi Unsur (Seçimlik Hareketler)
TCK m.191 kapsamında suçun maddi unsurunu oluşturan hareketler seçimlik olarak belirlenmiştir. Bu hareketlerden yalnızca birinin veya birkaçının gerçekleştirilmesi suçun oluşması için yeterlidir:
| Seçimlik Hareket | Tanımı | Örnek |
|---|---|---|
| Satın alma | Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin bir bedel karşılığında başkasından devralınması | Para karşılığında esrar satın alma |
| Kabul etme | Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin herhangi bir bedel ödenmeksizin başkasından devralınması | Arkadaştan hediye olarak uyuşturucu madde alma |
| Bulundurma | Uyuşturucu veya uyarıcı madde üzerinde fiili egemenlik ilişkisinin sürdürülmesi | Evde, araçta veya üzerinde uyuşturucu madde bulundurmak |
| Kullanma | Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin vücuda alınması | Uyuşturucu madde içme, enjekte etme, soluma |
Bulundurma bakımından failin maddeyi mutlaka üzerinde taşıması şart değildir; istediğinde kolaylıkla ulaşabileceği ve üzerinde tasarruf edebileceği bir yerde tutması yeterlidir. Yargıtay uygulamasında, şahsi kullanım amacıyla uyuşturucu maddenin üretilmesi veya bitkinin yetiştirilmesi de TCK m.191 kapsamında değerlendirilmektedir.
Manevi Unsur
Satın alma, kabul etme veya bulundurmanın “kullanmak için” olması gerektiğinden bu suç özel kastla işlenebilir. Burada ticaret kastı bulunmamalıdır. Maddenin miktarı, paketlenme biçimi, ele geçirildiği yer ve failin beyanları birlikte değerlendirilerek kullanım amacı belirlenir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak açısından ise genel kast yeterlidir. Taksirle işlenmesi mümkün değildir.
Fail ve Mağdur
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Fail | Herkes (özgü suç değildir, bizzat işlenebilen suç niteliğindedir, birlikte fail olma mümkün değildir) |
| Mağdur | Toplum (korunan hukuki değer: genel sağlık) |
| Suç türü | Soyut tehlike suçu (somut zarar veya tehlike aranmaz) |
| Soruşturma | Resen yapılır, şikayete bağlı değildir |
| Görevli mahkeme | Asliye Ceza Mahkemesi |
TCK Madde 191 Ceza Miktarı ve Nitelikli Hal
TCK Madde 191 Ceza Miktarı ve Nitelikli Hal
| Fıkra | Ceza | Koşul |
|---|---|---|
| TCK m.191/1 (Temel) | 2 yıldan 5 yıla kadar hapis | Kullanmak amacıyla satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma |
| TCK m.191/10 (Nitelikli hal) | 3 yıldan 7,5 yıla kadar hapis | Okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi yerlere 200 m yakın mesafede işlenmesi |
Kamu Davasının Ertelenmesi ve Denetimli Serbestlik
TCK m.191’in en kritik özelliği, soruşturma aşamasında zorunlu olarak uygulanan kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik rejimidir. Bu rejim, mahkemenin veya savcılığın takdir yetkisinde değildir; kanunun emredici hükmü gereği uygulanmak zorundadır.
Erteleme ve Denetimli Serbestlik Süreci
| Aşama | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Kamu davasının ertelenmesi | 5 yıl | CMK m.171 şartları aranmaksızın zorunlu erteleme |
| Denetimli serbestlik (asgari) | 1 yıl | Erteleme süresi içinde zorunlu olarak uygulanır |
| Denetimli serbestlik uzatma | En fazla 2 yıl daha | Altışar aylık sürelerle Cumhuriyet savcısı kararıyla |
| Tedavi zorunluluğu | Denetimli serbestlik süresi içinde | Gerek görülmesi halinde tedaviye tabi tutulabilir |
| Kontrol sıklığı | Yılda en az 2 defa | Kullanım tespiti için ilgili kuruma sevk |
Erteleme Süresinde Yükümlülük İhlali
Erteleme süresi zarfında aşağıdaki hallerin gerçekleşmesi durumunda hakkında kamu davası açılır:
- Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi
- Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması
Erteleme süresi zarfında tekrar işlenen fiil, ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz; yalnızca ihlal nedeni olarak dikkate alınır (TCK m.191/5). Kamu davası açıldıktan sonra tekrar işlenen fiil için ise yeniden erteleme kararı verilemez (TCK m.191/6).
TCK m.188 ile TCK m.191 Arasındaki Ayrım
Uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorunlardan biri, kullanıcı ile satıcı ayrımının hatalı yapılması ve TCK m.191 yerine TCK m.188 kapsamında değerlendirme yapılmasıdır. Bu ayrım hayati önem taşımaktadır:
| Kriter | TCK m.191 (Kullanım) | TCK m.188 (Ticaret) |
|---|---|---|
| Ceza | 2–5 yıl hapis | 10 yıldan az olmamak üzere hapis + adli para cezası |
| Denetimli serbestlik | Zorunlu, erteleme ile birlikte uygulanır | Uygulanmaz |
| Erteleme imkanı | 5 yıl kamu davası erteleme | Erteleme yok |
| Etkin pişmanlık | Cezasızlık mümkün (TCK m.192) | Cezada indirim (TCK m.192) |
| Sonuç (yükümlülük uyumu) | KYOK kararı (adli sicile işlenmez) | Mahkumiyet (adli sicile işlenir) |
Yargıtay içtihatlarında maddenin azlığı, satışa ilişkin delil bulunmaması, kullanıma elverişli ortam ve failin tutarlı savunmaları birlikte değerlendirilerek TCK m.191 lehine yorum yapılması gerektiği istikrarlı şekilde vurgulanmaktadır. Bu ayrım, sanık aleyhine genişletilemez.
Etkin Pişmanlık (TCK m.192)
TCK m.192, uyuşturucu suçları bakımından etkin pişmanlık kurumunu düzenlemektedir. Bu madde, TCK m.191 ile birlikte değerlendirildiğinde fail lehine çok güçlü hukuki sonuçlar doğurabilmektedir.
| Durum | Sonuç | Koşul |
|---|---|---|
| Suç ortaya çıkmadan önce bilgi verme | Cezaya hükmolunmaz (tam cezasızlık) | Maddeyi kimden, nerede, ne şekilde temin ettiğini veya üretim/ticaret bilgilerini gönüllü olarak yetkili makamlara bildirme |
| Suç ortaya çıktıktan sonra bilgi verme | Cezada indirim | Yargılamaya önemli katkı sağlayacak nitelikte bilgi verme |
Bu nedenle TCK m.192, özellikle soruşturma aşamasında doğru strateji ile işletildiğinde tam cezasızlık sonucunu dahi doğurabilen istisnai bir düzenlemedir. Dosyada etkin pişmanlık ihtimali varsa mahkeme bunu açıkça tartışmak zorundadır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)
TCK m.191/8 uyarınca, TCK m.188 (uyuşturucu ticareti) veya TCK m.190 (kullanımı kolaylaştırma) suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran TCK m.191 kapsamına girdiğinin anlaşılması halinde sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilir. Bu hüküm, yanlış nitelendirme yapılarak TCK m.188 ile yargılanan sanıklar bakımından önemli bir güvence niteliğindedir.
TCK 191 Emsal Yargıtay Kararları
TCK 191 Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2019/5311, K. 2020/3222
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, sanığın üzerinde ele geçirilen uyuşturucu maddenin miktar itibarıyla kullanım sınırları içinde kaldığını ve satışa veya başkasına verme fiiline ilişkin herhangi bir somut delil bulunmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle eylemin TCK m.191 kapsamında değerlendirilmesi gerekirken TCK m.188 uygulanmasının hatalı olduğu gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2017/1043, K. 2018/2261
Yargıtay, TCK m.191 kapsamında kalan fiillerde denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan doğrudan mahkumiyet hükmü kurulmasının kanuna aykırı olduğunu belirterek öncelikle tedavi ve denetimli serbestlik sürecinin işletilmesi gerektiğine hükmetmiş ve kararı bozmuştur.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi – E. 2016/4829, K. 2017/3476
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, sanığın uyuşturucu maddeyi kimden temin ettiğine ilişkin kolluk aşamasında ayrıntılı ve doğrulanabilir bilgi verdiğini ve bu bilgilerin soruşturmaya katkı sağladığını tespit etmiştir. Ancak mahkemece TCK m.192 etkin pişmanlık hükümlerinin tartışılmadığı gerekçesiyle hüküm bozulmuştur.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2018/6245, K. 2019/911
Yargıtay, dosya kapsamındaki delillerin sanığın uyuşturucu maddeyi ticaret amacıyla bulundurduğunu kesin ve her türlü şüpheden uzak şekilde ortaya koymadığını belirleyerek şüphenin sanık lehine değerlendirilmesi gerektiğine ve fiilin TCK m.191 kapsamında kaldığına hükmetmiştir.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2020/2148, K. 2021/1365
Yargıtay, uyuşturucu maddenin sanığın ikametinde kullanıma elverişli şekilde ele geçirilmesini, sanığın bağımlılık geçmişi ve adli sicil durumu ile birlikte değerlendirerek eylemin kullanmak için bulundurma suçu kapsamında olduğunu kabul etmiş; aksine değerlendirme yapılmasının hatalı olduğu gerekçesiyle hükmü bozmuştur.
Sonuç
TCK m.191, klasik ceza normlarından ayrılan yapısıyla failin topluma yeniden kazandırılmasını esas alan bir düzenlemedir. Bu madde, TCK m.192 ile birlikte ele alındığında cezasızlık, cezada ciddi indirim veya davanın düşmesi gibi sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle gerek soruşturma gerek kovuşturma aşamasında 191–192 maddelerinin birlikte ve bilinçli şekilde değerlendirilmesi, savunma hakkının etkin kullanımı bakımından hayati önemdedir. Yanlış nitelendirme veya etkin pişmanlık hükümlerinin göz ardı edilmesi, telafisi güç hak kayıplarına yol açabilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Üzerimde uyuşturucu madde çıktıysa bu otomatik olarak ticaret suçu mu sayılır?
Hayır. Yargıtay, uyuşturucu maddenin miktarı, paketlenme şekli, ele geçirildiği yer, satışa dair delil bulunup bulunmadığı ve sanığın savunmaları birlikte değerlendirilmeden ticaret suçuna gidilemeyeceğini kabul etmektedir. Şüphe halinde sanık lehine değerlendirme yapılarak TCK m.191 uygulanır.
Mahkeme doğrudan hapis cezası verebilir mi, denetimli serbestlik zorunlu mu?
TCK m.191 bakımından denetimli serbestlik uygulanması zorunludur. Mahkemenin bu konuda takdir yetkisi yoktur. Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan doğrudan mahkumiyet hükmü kurulması Yargıtay tarafından kanuna aykırı bulunmakta ve bozma sebebi sayılmaktadır.
İlk defa uyuşturucu kullanımından yakalandım, ne olur?
İlk yakalanmada Cumhuriyet savcısı tarafından 5 yıl süreyle kamu davasının ertelenmesine karar verilir ve asgari 1 yıl denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. 5 yıllık süre boyunca yükümlülüklere uyulursa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir ve bu karar adli sicile işlenmez.
Uyuşturucu madde evimde ele geçirildiyse bu durum ne anlama gelir?
Uyuşturucunun ikametgahta kullanıma elverişli şekilde ele geçirilmesi ve sanığın kişisel durumu, eylemin kullanım amacıyla işlendiğini gösteren önemli bir ölçüttür. Yargıtay, bu durumu TCK m.191 lehine yorumlamaktadır.
Uyuşturucuyu kimden aldığımı söylersem ceza alır mıyım?
Suç ortaya çıkmadan önce yetkili makamlara gönüllü olarak bilgi verilmişse ve bu bilgi suçun aydınlatılmasına elverişli ise TCK m.192 gereği hiç ceza verilmez. Suç ortaya çıktıktan sonra bilgi verilmesi halinde ise cezada indirim uygulanır.
Mahkeme etkin pişmanlığı tartışmadan karar verebilir mi?
Hayır. Dosyada etkin pişmanlık ihtimali varsa mahkeme bunu açıkça tartışmak zorundadır. Yargıtay, TCK m.192 hükümlerinin tartışılmadan verilen mahkumiyet kararlarını bozma sebebi olarak kabul etmektedir.
TCK m.191 ile TCK m.188 arasındaki ayrım neden önemlidir?
TCK m.191’de tedavi, denetimli serbestlik, cezasızlık ve indirim mümkündür; TCK m.188’de ise 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezası söz konusudur. Yargıtay, bu ayrımın sanık aleyhine genişletilemeyeceğini kabul etmektedir. Yanlış nitelendirme telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir.
Denetimli serbestlik süresinde tekrar yakalanırsam ne olur?
Erteleme süresi içinde tekrar uyuşturucu satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma halinde bu durum ihlal nedeni sayılır ve hakkında kamu davası açılır. Ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz; ancak erteleme kararı kaldırılarak yargılama başlatılır.
TCK m.191 sanık lehine mi düzenlenmiştir?
Evet. Yargıtay’a göre TCK m.191, cezalandırmadan çok rehabilitasyon amacına yönelik bir düzenlemedir ve sanık lehine yorumlanmalıdır. Madde gerekçesinde de uyuşturucu kullanan kişinin tedavi ve terapiye ihtiyaç duyan bir kişi olduğu açıkça belirtilmiştir.
Uyuşturucu Kullanma Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 191 kapsamında uyuşturucu kullanma suçu, denetimli serbestlik, etkin pişmanlık, TCK m.188 ile nitelendirme ayrımı ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.