TCK Madde 64: Sanığın veya Hükümlünün Ölümü – 2026
TCK Madde 64 – Sanığın veya Hükümlünün Ölümü
Sanığın Ölümü (m.64/1): Sanık dava aşamasında (kovuşturma evresi) ölürse kamu davasının düşürülmesine karar verilir. Ancak müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında davaya devam olunarak bunların müsaderesine hükmedilebilir.
Hükümlünün Ölümü (m.64/2): Hüküm kesinleştikten sonra hükümlü ölürse hapis cezası ve henüz infaz edilmemiş adli para cezaları ortadan kalkar.
Kesinleşmiş Kararlar (İstisna): Ölümden önce kesinleşmiş müsadere ve yargılama giderleri kararları infaz edilmeye devam eder.
Soruşturma Evresi: Şüpheli, kamu davası açılmadan önce ölürse kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verilir (CMK m.172).
Temel İlke: Ceza sorumluluğu şahsidir (TCK m.20) – ceza mirasçılara geçmez.
Beraat/Mahkumiyet: Ölen kişi hakkında beraat veya mahkumiyet kararı verilemez; yalnızca düşme kararı verilir.
İştirak: Birden fazla sanık varsa ölen sanığın dosyası ayrılır, diğer sanıklar yönünden yargılama devam eder.
TCK Madde 64 – Kanun Metni
TCK Madde 64 – Kanun Metni
Sanığın veya hükümlünün ölümü
Madde 64- (1) Sanığın ölümü halinde kamu davasının düşürülmesine karar verilir. Ancak, niteliği itibarıyla müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında davaya devam olunarak bunların müsaderesine hükmolunabilir.
(2) Hükümlünün ölümü, hapis ve henüz infaz edilmemiş adli para cezalarını ortadan kaldırır. Ancak, müsadereye ve yargılama giderlerine ilişkin olup ölümden önce kesinleşmiş bulunan hüküm, infaz olunur.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Genel Açıklama
TCK m.64, ceza yargılamasında sanığın veya hükümlünün ölümü halinde ortaya çıkacak hukuki sonuçları düzenlemektedir. Ceza hukukunun en temel ilkelerinden biri olan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi (TCK m.20) gereğince ceza sorumluluğu yalnızca faili bağlar; ölüm halinde bu sorumluluğun mirasçılara geçmesi mümkün değildir.
Bu düzenleme hem kovuşturma aşamasında hem de hüküm kesinleştikten sonra ölüm halinde nasıl bir usul ve esas uygulanacağını açıkça ortaya koymaktadır. Hem maddi ceza hukuku hem de ceza muhakemesi hukuku bakımından sonuç doğurur.
Ölümün Gerçekleştiği Evreye Göre Hukuki Sonuçlar
| Ölümün Gerçekleştiği Evre | Verilecek Karar | Müsadere | Yargılama Giderleri |
|---|---|---|---|
| Soruşturma evresi (kamu davası açılmadan) | Kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (CMK m.172) | Ayrıca müsadere talebi değerlendirilebilir | Gider tahakkuk etmez |
| Kovuşturma evresi (yargılama devam ederken) | Kamu davasının düşürülmesine karar verilir (m.64/1) | Müsadereye tabi eşya/menfaat varsa davaya devam olunabilir | Somut olaya göre değerlendirilir |
| İstinaf/temyiz aşaması (hüküm kesinleşmeden) | Hüküm kesinleşmemiş sayılır; düşme kararı verilir | Kesinleşmemiş müsadere kararı düşer | Kesinleşmemiş gider kararı düşer |
| Hüküm kesinleştikten sonra (infaz aşaması) | Hapis ve infaz edilmemiş adli para cezaları ortadan kalkar (m.64/2) | Ölümden önce kesinleşmiş müsadere kararı infaz olunur | Ölümden önce kesinleşmiş gider kararı infaz olunur |
Sanığın Ölümü vs Hükümlünün Ölümü Karşılaştırması
| Kriter | Sanığın Ölümü (m.64/1) | Hükümlünün Ölümü (m.64/2) |
|---|---|---|
| Aşama | Kovuşturma evresi (yargılama devam ederken) | Hüküm kesinleştikten sonra (infaz aşaması) |
| Karar | Kamu davasının düşürülmesi | Hapis ve infaz edilmemiş adli para cezalarının ortadan kalkması |
| Mahkumiyet/beraat | Verilemez – yalnızca düşme kararı | Kesinleşmiş mahkumiyet hukuken geçerli kalır; ancak ceza infaz edilemez |
| Hapis cezası | Hükmedilemez | İnfaz edilmemiş kısım ortadan kalkar |
| Adli para cezası | Hükmedilemez | İnfaz edilmemiş kısım ortadan kalkar; mirasçılardan tahsil edilemez |
| Müsadere | Müsadereye tabi eşya/menfaat varsa davaya devam olunabilir | Ölümden önce kesinleşmiş müsadere kararı infaz olunur |
| Yargılama giderleri | Somut olaya göre değerlendirilir | Ölümden önce kesinleşmiş gider kararı infaz olunur |
| Masumiyet karinesi | Kişi hukuken suçsuz sayılır | Mahkumiyet kesinleşmiş olduğundan uygulanmaz |
| Mirasçılara etki | Ceza sorumluluğu geçmez; hukuki (tazminat) talepler ayrıca ileri sürülebilir | Ceza sorumluluğu geçmez; kesinleşmiş müsadere ve gider terekeye yükletilir |
Müsadere Bakımından İstisna
TCK m.64’ün en önemli yönlerinden biri, müsadere tedbirleri bakımından getirdiği ayrımdır. Müsadere bir ceza değil güvenlik tedbiri niteliğindedir. Bu nedenle sanığın ölümüne rağmen suçta kullanılan veya suçtan meydana gelen eşya bakımından ve suçtan elde edilen ekonomik menfaatler bakımından müsadere kararı verilebilir. Amaç suçtan elde edilen kazancın mirasçılara geçmesini engellemek ve suç ekonomisini ortadan kaldırmaktır.
Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği ve İlgili İlkeler
| İlke | Açıklama | TCK m.64 ile Bağlantısı |
|---|---|---|
| Şahsilik ilkesi (TCK m.20) | Ceza, yalnızca failin şahsına bağlıdır | Ölüm halinde ceza sorumluluğu sona erer; mirasçılara geçmez |
| Masumiyet karinesi | Kesinleşmiş mahkumiyet olmadan kişi suçsuz sayılır | Hüküm kesinleşmeden ölüm halinde kişi hukuken suçsuz kabul edilir |
| Kusur ilkesi | Ceza hukuku kusura dayanır | Ölen kişi hakkında artık kusur değerlendirmesi yapılamaz |
| Güvenlik tedbirlerinin bağımsızlığı | Müsadere ceza değil güvenlik tedbiridir | Ölüm halinde dahi müsadere kararı verilebilir (m.64/1 son cümle, m.64/2 son cümle) |
Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Ölüm tarihinin tespiti uygulamada büyük önem taşır. Ölümün hükümden önce mi sonra mı gerçekleştiği, hükmün kesinleşip kesinleşmediği ve infaz aşamasının başlayıp başlamadığı titizlikle incelenmelidir. Temyiz aşamasında ölüm gerçekleşirse mahkumiyet hükmü kesinleşmemiş sayılır ve düşme kararı verilir. Müsadere kararlarında ise ölümden sonra terekeye müdahale söz konusu olabileceğinden kazanç müsaderesinin uygulanması tartışmalıdır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
TCK m.64 bir düşme sebebi düzenlemesidir. Ölüm gerçekleştiğinde kamu davası zaten düşeceğinden zamanaşımı tartışması anlamsız hale gelir. Şikâyet ve uzlaştırma da somut olayda suç tipine göre değerlendirilir; ancak sanığın ölümüyle birlikte bu süreçler pratik anlamını yitirir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sanık yargılama devam ederken ölürse dava ne olur?
TCK m.64/1 uyarınca sanığın kovuşturma aşamasında ölmesi halinde kamu davasının düşürülmesine karar verilir. Mahkeme esasa girerek mahkumiyet veya beraat kararı veremez; CMK m.223/8 uyarınca düşme kararı tesis eder. Birden fazla sanık varsa ölen sanığın dosyası ayrılır ve diğer sanıklar yönünden yargılama devam eder.
Hükümlünün ölümü halinde hapis cezası mirasçılara geçer mi?
Hayır. Ceza sorumluluğu şahsidir (TCK m.20). Hapis cezası mirasçılara geçmez ve infaz edilemez. Hükümlünün ölümüyle birlikte henüz infaz edilmemiş hapis cezası tamamen ortadan kalkar.
Adli para cezası mirasçılardan tahsil edilir mi?
Henüz infaz edilmemiş adli para cezası hükümlünün ölümüyle ortadan kalkar (m.64/2). Devlet, ceza niteliğindeki para alacağını mirasçılardan talep edemez. Ancak ölümden önce kesinleşmiş yargılama giderleri kararı infaz edilir ve terekeye yükletilir.
Ölüm temyiz aşamasında gerçekleşirse ne olur?
Dosya istinaf veya temyiz incelemesindeyken sanık ölürse hüküm kesinleşmemiş sayılır. Masumiyet karinesi gereği kişi hukuken suçsuz kabul edilir ve kamu davasının düşmesine karar verilir.
Sanığın ölümü halinde beraat kararı verilebilir mi?
Hayır. Ceza yargılamasının amacı şahsi sorumluluğu belirlemektir. Sanığın ölümü halinde mahkeme maddi vakıayı inceleyerek suçun oluşup oluşmadığına dair karar veremez. Esasa girilmez; yalnızca düşme kararı verilir.
Müsadere ölüm halinde uygulanabilir mi?
Evet, belirli şartlarda uygulanabilir. Müsadere bir ceza değil güvenlik tedbiri olduğundan sanığın ölümü halinde müsadereye tabi eşya ve maddi menfaatler hakkında davaya devam olunabilir (m.64/1). Hükümlünün ölümü halinde ise ölümden önce kesinleşmiş müsadere kararı infaz edilir (m.64/2).
Soruşturma evresinde şüpheli ölürse ne olur?
TCK m.64 kovuşturma aşamasını düzenler. Kamu davası açılmadan önce (soruşturma evresi) şüpheli ölürse CMK m.172 uyarınca kovuşturma olanağının bulunmaması nedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına (takipsizlik) karar verilir.
Sanığın ölümü mağdurun tazminat hakkını ortadan kaldırır mı?
Hayır. Ceza sorumluluğu sona erse bile mağdurun hukuki (tazminat) talepleri mirasçılara karşı ileri sürülebilir. Bu durum medeni hukuk sorumluluğuna ilişkindir ve ceza davasının düşmesinden bağımsızdır.
Ölüm halinde HAGB uygulanabilir mi?
Hayır. Sanık hayatta değilse kişiye özgü bir kurum olan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulanamaz. Kamu davası düşer.
İnfaz edilmiş ceza kısmı geri alınabilir mi?
Hayır. Ölümden önce infaz edilmiş ceza kısmı geçerliliğini korur ve geri alınamaz. Yalnızca henüz infaz edilmemiş ceza kısmı hükümlünün ölümüyle ortadan kalkar. Kesinleşmiş müsadere ve yargılama giderleri kararları da infaz edilmeye devam eder.
Sanığın veya Hükümlünün Ölümü İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 64 kapsamında kamu davasının düşmesi, infaz edilmemiş cezaların ortadan kalkması, müsadere kararları, yargılama giderleri ve mirasçıların hukuki durumu konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.