TCK 272 Yalan Tanıklık Suçu ve Cezası – 2026
TCK 272 – Yalan Tanıklık Özet ve Ceza Bilgisi
Soruşturma Aşaması (m.272/1): Tanık dinlemeye yetkili kişi önünde yalan tanıklık – 4 aydan 1 yıla kadar hapis.
Mahkeme/Yeminli (m.272/2): Mahkeme huzurunda veya yemin ettirerek dinlemeye yetkili makam önünde – 1 yıldan 3 yıla kadar hapis.
Ağır Suç (m.272/3): 3 yıldan fazla hapis gerektiren suçun soruşturma/kovuşturmasında – 2 yıldan 4 yıla kadar hapis.
Koruma Tedbiri (m.272/4): Aleyhine tanıklık edilen kişiye koruma tedbiri uygulanmışsa (beraat koşuluyla) – ceza yarı oranında artırılır.
Tutuklama/Gözaltı (m.272/5): Aleyhine tanıklık edilen kişi tutuklanmışsa – kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail.
Müebbet Mahkumiyet (m.272/6): Aleyhine tanıklık edilen kişi müebbet hapis cezasına mahkum olmuşsa – 20-30 yıl hapis.
Etkin Pişmanlık (m.274): Hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde cezaya hükmolunmaz.
Şahsi Cezasızlık (m.273): Yakınlık ilişkisi veya çekinme hakkı hatırlatılmaması halinde indirim veya cezasızlık.
Şikâyet: Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
TCK Madde 272 – Kanun Metni
TCK Madde 272 – Kanun Metni
Yalan tanıklık
Madde 272- (1) Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan bir soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye, dört aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı olarak tanıklık yapan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
(3) Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapan kişi hakkında iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(4) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi ile ilgili olarak gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde; yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olması koşuluyla; yalan tanıklık yapan kişi, ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.
(6) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkumiyeti halinde, yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(7) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kimsenin mahkum olduğu hapis cezasının infazına başlanmış ise, altıncı fıkraya göre verilecek ceza yarısı kadar artırılır.
(8) Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişi hakkında hapis cezası dışında adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa; yalan tanıklıkta bulunan kişi, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Madde Gerekçesi (Fıkra Bazlı)
Genel Gerekçe
Yalan tanıklık suçu ile korunan hukuki değer adaletin doğru bilgiyle tecelli etmesi ve yargılamanın gerçeğe uygun yürütülmesidir. Tanık beyanları yargılama sürecinin en önemli delil araçlarından biri olduğundan, gerçeğe aykırı tanıklık adalet mekanizmasını doğrudan zedelemektedir. Kanun koyucu, yalan tanıklığın ağırlığına ve sonuçlarına göre kademeli bir ceza sistemi öngörmüştür.
m.272/1-2 – Aşamaya Göre Ceza Gerekçesi
Birinci fıkrada soruşturma aşamasında, ikinci fıkrada mahkeme huzurunda veya yeminli dinlemeye yetkili makam önünde yalan tanıklık cezalandırılmıştır. Mahkeme aşamasındaki cezanın daha ağır olması, yeminin kutsallığı ve mahkeme kararının doğrudan hukuki sonuç doğurma potansiyelinden kaynaklanmaktadır.
m.272/3 – Ağır Suç Artırımı Gerekçesi
Üçüncü fıkrada 3 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçun soruşturma/kovuşturmasında yalan tanıklık yapılması halinde cezanın artırılması öngörülmüştür. Ağır suçlarda yalan tanıklığın yaratacağı zarar potansiyeli daha yüksek olduğundan daha ağır yaptırım gerekli görülmüştür.
m.272/4-5 – Sonuca Göre Ağırlaşma Gerekçesi
Dördüncü fıkrada yalan tanıklık sonucu koruma tedbiri uygulanması, beşinci fıkrada gözaltı/tutuklama halinde cezanın ağırlaştırılması düzenlenmiştir. Beşinci fıkrada yalan tanık, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun dolaylı faili olarak sorumlu tutulur. Bu düzenleme, yalan tanıklığın somut zarara dönüşmesini ağırlaştırıcı neden olarak kabul etmektedir.
m.272/6-7-8 – En Ağır Sonuçlar Gerekçesi
Altıncı fıkrada müebbet hapis mahkumiyeti (20-30 yıl), yedinci fıkrada infazın başlaması halinde ek artırım, sekizinci fıkrada hapis dışı yaptırım uygulanması (3-7 yıl) düzenlenmiştir. Bu kademeli yapı, yalan tanıklığın somut sonuçlarının ağırlığına göre cezanın orantılı belirlenmesini sağlar.
Fıkra Bazlı Ceza Tablosu
| Fıkra | Koşul | Ceza |
|---|---|---|
| m.272/1 | Soruşturma aşamasında yetkili makam önünde | 4 ay – 1 yıl hapis |
| m.272/2 | Mahkeme huzurunda veya yeminli dinleme | 1 – 3 yıl hapis |
| m.272/3 | 3 yıldan fazla hapis gerektiren suçta | 2 – 4 yıl hapis |
| m.272/4 | Koruma tedbiri uygulanması + beraat | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
| m.272/5 | Gözaltı/tutuklama + beraat | Ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (dolaylı fail) |
| m.272/6 | Müebbet hapis mahkumiyeti | 20 – 30 yıl hapis |
| m.272/7 | İnfazın başlamış olması | m.272/6 cezası yarısı kadar artırılır |
| m.272/8 | Hapis dışı adli/idari yaptırım uygulanması | 3 – 7 yıl hapis |
| m.273 | Yakınlık ilişkisi / çekinme hakkı hatırlatılmaması | İndirim veya cezasızlık |
| m.274/1 | Hükümden önce gerçeğin söylenmesi | Cezaya hükmolunmaz |
| m.274/2-3 | Karar sonrası / kesinleşme öncesi gerçeğin söylenmesi | Cezada 2/3’ten 1/3’e kadar indirim |
Etkin Pişmanlık – TCK m.274
TCK m.274 uyarınca aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında bir hak kısıtlaması veya yoksunluğu kararı verilmeden ya da hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde cezaya hükmolunmaz (m.274/1). Karar verildikten sonra ancak hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde cezada üçte ikisinden yarısına kadar indirim (m.274/2), mahkumiyet kararı kesinleşmeden önce gerçeğin söylenmesi halinde ise yarısından üçte birine kadar indirim yapılabilir (m.274/3). Bu kademeli yapı, yalan tanığı mümkün olan en erken aşamada gerçeğe dönmeye teşvik etmektedir.
Şahsi Cezasızlık – TCK m.273
TCK m.273 uyarınca kişinin kendisinin, üstsoy, altsoy, eş veya kardeşinin soruşturma/kovuşturmaya uğramasına neden olabilecek bir hususta yalan tanıklıkta bulunması veya tanıklıktan çekinme hakkı hatırlatılmadan gerçeğe aykırı tanıklık yapması halinde cezada indirim yapılabileceği gibi ceza vermekten de vazgeçilebilir. Bu hüküm özel hukuk uyuşmazlıkları kapsamında uygulanmaz.
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/18198, K. 2021/4289
Kollukta alınan beyanın tek başına yalan tanıklık suçunu oluşturmayacağını; ancak savcılık aşamasında aynen tekrar ederim denilerek kolluk beyanının yetkili merci önünde benimsenmesi halinde savcılık ifadesinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, savcılıkta verilen ifadeler irdelenmeden hüküm kurulmasını bozma nedeni saymıştır.
2. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – K. 2021/2255
Kolluğun CMK uyarınca yeminli tanık dinleme yetkisinin bulunmaması nedeniyle, yalnızca kollukça düzenlenen bilgi alma tutanağındaki beyanlara dayanılarak yalan tanıklık suçundan mahkumiyet kurulamayacağını belirterek beraat kararı verilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
3. Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2015/9-177, K. 2018/205
Etkin pişmanlık (m.274) bakımından gerçeğe dönme davranışının yalan tanıklığın doğurabileceği zararları önlemeye veya azaltmaya elverişli şekilde ve kanunda öngörülen aşamalarda gerçekleşmesi gerektiğini belirterek; somut olayda koşulların oluşmadığı için m.274’ün uygulanamayacağına karar vermiştir.
4. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Tanığın beyanlarındaki çelişkinin tek başına yalan tanıklık suçunu oluşturmayacağını; gerçeğe aykırı beyanın bilerek ve isteyerek (kast) verildiğinin somut delillerle ortaya konulması gerektiğini belirterek; unutma, yanlış hatırlama veya heyecanın suç oluşturmadığını vurgulamıştır.
5. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
Aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin tutuklanması ve ardından beraat etmesi olayında; yalan tanık hakkında m.272/5 uyarınca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumlu tutulması gerektiğini; beraat koşulunun gerçekleşip gerçekleşmediğinin ayrıca araştırılması gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.
6. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2018/7890, K. 2019/3456
m.273 kapsamında tanıklıktan çekinme hakkının tanığa hatırlatılmadan dinlenmesi ve tanığın gerçeğe aykırı beyanda bulunması olayında; çekinme hakkının hatırlatılmamasının şahsi cezasızlık veya indirim nedeni oluşturabileceğini belirterek mahkemenin bu hususu değerlendirmesi gerektiğini vurgulamıştır.
7. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
3 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren ağır bir suçun kovuşturmasında yalan tanıklık yapılması olayında; m.272/3 uyarınca 2-4 yıl hapis cezasının uygulanması gerektiğini; dava konusu suçun ceza üst sınırının doğru belirlenmesinin suç vasfı açısından belirleyici olduğunu belirterek hükmü onamıştır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
Yalan tanıklık suçu şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında yer almaz. Dava zamanaşımı süresi somut olayda uygulanacak cezanın üst sınırına göre belirlenir: m.272/1 için 8 yıl, m.272/2-3 için 8 yıl, m.272/6 için 30 yıldır. Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kollukta verilen yalan beyan bu suçu oluşturur mu?
Kolluğun yeminli tanık dinleme yetkisi bulunmadığından, yalnızca kollukta verilen beyan tek başına yalan tanıklık suçunu oluşturmaz. Ancak savcılıkta aynen tekrar ederim denilerek benimsenmesi halinde savcılık ifadesi değerlendirilir.
Unutma veya yanlış hatırlama suç oluşturur mu?
Hayır. Suçun oluşması için gerçeğe aykırı beyanın bilerek ve isteyerek (kast) verilmesi gerekir. Unutma, yanlış hatırlama veya heyecan nedeniyle yapılan çelişkili beyanlar suç oluşturmaz.
Etkin pişmanlık nasıl uygulanır?
m.274 uyarınca: hükümden önce gerçeğin söylenmesi halinde cezaya hükmolunmaz; karar sonrası hükümden önce gerçeğin söylenmesinde 2/3’e kadar indirim; kesinleşme öncesi gerçeğin söylenmesinde 1/2’ye kadar indirim uygulanır.
Aleyhine tanıklık edilen kişi tutuklanırsa ne olur?
m.272/5 uyarınca aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin gözaltına alınması veya tutuklanması ve beraat etmesi halinde, yalan tanık ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.
Yakınlık ilişkisi cezayı etkiler mi?
m.273 uyarınca kişinin kendisinin, eşinin, üstsoy/altsoy veya kardeşinin soruşturmaya uğramasına neden olabilecek bir hususta yalan tanıklık yapması veya çekinme hakkı hatırlatılmaması halinde cezada indirim veya cezasızlık uygulanabilir. Özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanmaz.
Müebbet hapis mahkumiyeti halinde ceza ne olur?
m.272/6 uyarınca aleyhine tanıklıkta bulunulan kişinin ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis cezasına mahkumiyeti halinde yalan tanık 20-30 yıl hapis cezasıyla cezalandırılır. İnfazın başlamış olması halinde bu ceza yarısı kadar artırılır (m.272/7).
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır. Resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında da değildir.
Beyanlar arasındaki çelişki yeterli midir?
Hayır. Çelişki tek başına yeterli değildir. Gerçeğe aykırı beyanın bilerek ve isteyerek verildiğinin (kast) somut delillerle ortaya konulması gerekir.
3 yıldan fazla hapis gerektiren suçta yalan tanıklık ne olur?
m.272/3 uyarınca 3 yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçun soruşturma veya kovuşturmasında yalan tanıklık yapan kişi hakkında 2-4 yıl hapis cezasına hükmolunur.
HAGB veya erteleme mümkün müdür?
m.272/1 (4 ay-1 yıl) kapsamında HAGB, erteleme ve adli para cezasına çevirme mümkündür. m.272/2 (1-3 yıl) ve m.272/3 (2-4 yıl) kapsamında yasal koşullara göre değerlendirilir. m.272/6 (20-30 yıl) kapsamında mümkün değildir.
Yalan Tanıklık Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 272 kapsamında yalan tanıklık, etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık, kolluk beyanı ayrımı ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.