İzinsiz Halka Arz Suçu ve Cezası – (SPK Madde 109) 2026
İzinsiz Halka Arz – Ceza Bilgisi
İzinsiz Halka Arz (SPKn m.109/1): SPK onayı olmaksızın sermaye piyasası araçlarını halka arz etme veya izahname yayımlamadan satış yapma – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası.
İzinsiz Sermaye Piyasası Faaliyeti (SPKn m.109/2): SPK’dan izin almaksızın sermaye piyasası faaliyetinde bulunma – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis + 5.000 güne kadar adli para cezası.
İdari Para Cezası: SPK tarafından ayrıca idari para cezası uygulanır.
Mağdur Hakları: Yatırımcılar, ödedikleri bedelin yasal faiziyle iadesini ve tazminat talep edebilir.
Usul Şartı (SPKn m.115): Suçun soruşturulması SPK’nın Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı başvurusu ile yapılır.
Görevli Mahkeme: Ağır Ceza Mahkemesi.
Zamanaşımı: 8 yıl.
6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu Madde 109 – İzinsiz Halka Arz ve Sermaye Piyasası Faaliyeti
Madde 109- (1) Bu Kanuna aykırı olarak sermaye piyasası araçlarını halka arz eden veya izahname yayımlayan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu Kanuna göre gerekli izni almaksızın sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
Kaynak: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Fiil ve Ceza Karşılaştırma Tablosu
Fiil ve Ceza Karşılaştırma Tablosu
| Fiil | Madde | Hapis Cezası | Adli Para |
|---|---|---|---|
| SPK onayı olmaksızın sermaye piyasası araçlarını halka arz etme | SPKn m.109/1 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| İzahname onaylanmadan pay/hisse satışı yapma | SPKn m.109/1 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| İzinsiz sermaye piyasası faaliyetinde bulunma | SPKn m.109/2 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| İzinsiz para toplama (sermaye piyasası aracı satışı yoluyla) | SPKn m.109 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| İzinsiz halka arz + nitelikli dolandırıcılık | SPKn m.109 + TCK m.158 | İçtima kurallarına göre artırım | Artırım uygulanır |
| SPK idari para cezası | SPKn m.103 | – | İdari para cezası |
İzinsiz Halka Arz Suçu ve Cezası SPKn 109 – Suçun Unsurları
İzinsiz halka arz suçu ve cezası SPKn 109 kapsamında, sermaye piyasasının güvenilirliğini ve yatırımcıların korunmasını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. Suçun maddi unsuru, 6362 sayılı Kanuna aykırı olarak sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmesi veya SPK tarafından onaylanmış bir izahname yayımlanmadan pay satışı yapılmasıdır. SPK izahname onaylanmadan hisse satışı yapılması, suçun en yaygın görünüm biçimidir; izahname, halka arz edilecek sermaye piyasası aracına ilişkin bilgileri içeren ve SPK tarafından onaylanan resmi belgedir. İzahname olmaksızın yapılan her türlü halka arz faaliyeti yasadışıdır.
İzinsiz para toplama ve sermaye piyasası faaliyeti kavramı geniş yorumlanmaktadır. Herhangi bir kişi veya kuruluşun, belirli veya belirsiz kişilere yönelik olarak hisse senedi, tahvil, bono veya benzeri sermaye piyasası araçlarını satışa sunması, satış vaadinde bulunması veya bu araçlar için para toplaması halinde izinsiz halka arz gündeme gelir. SPK tarafından onaylanmış izahname olmaksızın yapılan bu tür faaliyetler, m.109/1 kapsamında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Manevi unsur kasttır; failin sermaye piyasası aracı niteliğindeki payları veya araçları halka arz ettiğini bilmesi ve SPK izninin bulunmadığını bilerek bu faaliyette bulunması zorunludur. Salt ortaklık payının sınırlı sayıda kişiye satılması ile halka arz arasındaki sınırın belirlenmesinde, satışın yöneldiği kişi sayısı, satış yöntemi (kamuya açık duyuru, reklam, sosyal medya ilanı) ve satışın organizeli biçimde gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği birlikte değerlendirilir.
Halka Arz Kavramı ve Sınırları
6362 sayılı Kanun m.3/1-f uyarınca halka arz, sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan yapılan genel bir çağrıyı ifade eder. Belirli veya belirsiz kişilere yönelik olarak yapılan, satışa hazırlık aşamasındaki ilanlar, reklamlar, sosyal medya duyuruları ve broşürler de halka arz kapsamında değerlendirilebilir. Sosyal medyadan duyuru yaparak şirkete ortak almak, yapılan çağrının kapsamına ve yöneldiği kişi sayısına göre izinsiz halka arz sayılabilir. Sınırlı sayıda tanıdık kişiye yönelik birebir teklif ile kamuya açık çağrı arasındaki ayrım, suçun oluşumu bakımından belirleyicidir.
Limited şirket pay satışı ve izinsiz halka arz sınırı konusu uygulamada sıkça karşılaşılan bir meseledir. Limited şirket payları kural olarak halka arz edilemez; TTK uyarınca yalnızca anonim şirketlerin payları halka arz edilebilir. Limited şirketin ortaklık paylarını kamuya açık bir çağrı ile satışa sunması, hem TTK’ya hem de SPK mevzuatına aykırıdır ve izinsiz halka arz suçunu oluşturabilir. Ancak limited şirket ortağının sınırlı sayıda kişiye payını devretmesi normal ticari faaliyet kapsamındadır ve suç oluşturmaz.
İzinsiz Halka Arz Mağdurlarının Hakları
İzinsiz halka arz mağdurları alacak ve tazminat davası açma hakkına sahiptir. İzinsiz halka arz yoluyla para yatıran yatırımcılar, ödedikleri bedelin yasal faiziyle iadesini talep edebilir. SPKn m.109 kapsamında mahkumiyet kararı verilmesi, hukuk davasında kesin delil niteliğindedir ve tazminat talebini güçlendirir. Mağdurlar, hem failin şahsi malvarlığına hem de varsa şirket malvarlığına karşı alacak davası açabilir.
Tazminat davalarında talep edilebilecek kalemler: ödenen bedelin iadesi, yasal faiz (dava tarihinden itibaren), fiili zarar (yoksun kalınan kâr dahil) ve manevi tazminattır. Birden fazla mağdurun bulunması halinde toplu dava (davaların birleştirilmesi) yoluna gidilebilir. Zamanaşımı, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 10 yıldır (TBK m.72).
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Şirketin SPK onayı almaksızın gazete ilanı ve internet sitesi aracılığıyla pay satışı yapması olayında; Yargıtay, kamuya açık duyuru ile pay satışının halka arz niteliğinde olduğunu ve SPK izahnamesi onaylanmadan gerçekleştirilen bu satışın m.109/1 kapsamında izinsiz halka arz suçunu oluşturduğunu belirtmiştir. İlanın belirli veya belirsiz kişilere yönelik genel bir çağrı niteliğinde olduğunun ve satışın organizeli biçimde gerçekleştirildiğinin tespit edildiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır. Ayrıca toplanan paraların şirket faaliyetlerinde kullanılmayıp failin kişisel hesaplarına aktarıldığının tespiti halinde TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunun da ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir.
2. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
Sosyal medya platformları üzerinden şirkete ortak olma çağrısı yapılması ve yüksek getiri vaatleriyle para toplanması olayında; Yargıtay, sosyal medyadan yapılan duyurunun halka arz kapsamında değerlendirilebileceğini ve SPK izni olmaksızın bu şekilde pay satışı yapılmasının m.109 kapsamında suç oluşturduğunu belirtmiştir. Yüksek getiri vaadinin yatırımcıları aldatma amacı taşıdığının tespiti halinde izinsiz halka arz suçunun yanında nitelikli dolandırıcılık suçunun da birlikte oluşabileceğini vurgulayarak suç vasfının titizlikle belirlenmesi gerektiğini kabul etmiştir.
3. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
SPK’nın yazılı başvurusu olmaksızın doğrudan savcılık tarafından soruşturma başlatılması olayında; Yargıtay, SPKn m.115 uyarınca SPK’nın yazılı başvurusunun soruşturma için usul şartı niteliğinde olduğunu belirtmiştir. SPK başvurusu olmaksızın düzenlenen iddianameyle açılan davanın usul şartı eksikliği nedeniyle değerlendirilmesi gerektiğini; ancak SPK’nın sonradan yazılı başvuruda bulunmasının bu eksikliği giderebileceğini kabul ederek durma kararı verilmesini ve SPK başvurusunun beklenmesini zorunlu kılmıştır. Bu karar, m.115 usul şartının ceza davası açılması için kritik ön koşul olduğunu ortaya koymaktadır.
4. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901
Limited şirket ortaklık paylarının internet sitesi aracılığıyla satışa sunulması olayında; Yargıtay, limited şirket paylarının kural olarak halka arz edilemeyeceğini, TTK uyarınca yalnızca anonim şirket paylarının halka arz edilebildiğini belirtmiştir. Limited şirketin ortaklık paylarını kamuya açık çağrı yoluyla satışa sunmasının hem TTK’ya hem de SPK mevzuatına aykırı olduğunu ve bu eylemin izinsiz halka arz suçunu oluşturduğunu tespit ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
5. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
İzinsiz halka arz mağdurlarının alacak ve tazminat talebinin incelendiği olayda; Yargıtay, ceza davasında verilen mahkumiyet kararının hukuk davasında kesin delil niteliğinde olduğunu ve mağdurların ödedikleri bedelin yasal faiziyle iadesini talep edebileceklerini belirtmiştir. Failin şahsi malvarlığının yanı sıra şirket malvarlığına karşı da alacak davası açılabileceğini ve müteselsil sorumluluğun gündeme gelebileceğini vurgulayarak tazminata ilişkin hükmü onamıştır.
6. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
SPK lisansı olmayan bir platform üzerinden kripto token satışı yapılması olayında; Yargıtay, token satışının ekonomik özü itibarıyla pay satışı veya yatırım aracı niteliği taşıyıp taşımadığının somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Token alıcılarına kâr payı, getiri veya şirket gelirlerinden pay vaat edilmesinin sermaye piyasası aracı niteliğini güçlendirdiğini; salt kullanım hakkı sağlayan utility token’ların ise farklı değerlendirilebileceğini vurgulayarak bu alandaki hukuki tartışmanın gelişen mevzuat çerçevesinde ele alınması gerektiğini kabul etmiştir.
7. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
SPK izni almadan kitle fonlaması platformu kurarak proje bazlı pay satışı yapan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, kitle fonlaması faaliyetinin SPK tebliğinde belirlenen koşullara uygun yürütülmesinin ve SPK’dan izin alınmasının zorunlu olduğunu belirtmiştir. İzinsiz platform üzerinden gerçekleştirilen pay satışının m.109/2 kapsamında izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçunu oluşturduğunu tespit ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır. Kitle fonlaması izinsiz pay ihracı yapılmasının hem cezai hem de idari yaptırım gerektirdiğini vurgulamıştır.
İzinsiz Halka Arz ile Dolandırıcılık Ayrımı
İzinsiz halka arz suçu ile nitelikli dolandırıcılık suçu arasındaki ayrım, suç vasfı ve ceza miktarı bakımından kritik öneme sahiptir. İzinsiz halka arz suçunda fail, gerçekten bir şirket faaliyeti yürütme ve yatırımcılara getiri sağlama amacı taşıyabilir ancak SPK iznini almamıştır. Nitelikli dolandırıcılıkta ise fail, baştan itibaren yatırımcıları kandırma ve parayı zimmetine geçirme kastı taşımaktadır. Ponzi şeması veya saadet zinciri niteliğindeki yapılarda her iki suç birlikte oluşabilir ve fikri veya gerçek içtima kurallarına göre ceza belirlenir.
Uygulamada izinsiz halka arz faaliyetlerinin önemli bir kısmı aynı zamanda dolandırıcılık niteliği taşımaktadır. Yüksek getiri vaat eden, gerçekte herhangi bir ticari faaliyeti bulunmayan ve toplanan paraları faile aktaran yapılar tipik dolandırıcılık örnekleridir. Bu durumlarda m.109 ve TCK m.158/1-f birlikte uygulanarak ceza önemli ölçüde artabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Onaylı SPK izahnamesi olmadan hisse senedi veya pay satmanın cezası kaç yıldır?
SPKn m.109/1 kapsamında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası uygulanır. Ayrıca SPK tarafından idari para cezası da kesilir. Toplanan paraların kişisel hesaplara aktarılması halinde nitelikli dolandırıcılık (TCK m.158) boyutu da ayrıca değerlendirilir.
Sosyal medyadan duyuru yaparak şirketimize ortak almak izinsiz halka arz sayılır mı?
Sosyal medyada belirli veya belirsiz kişilere yönelik genel bir çağrı yapılması ve organizeli biçimde pay satışı gerçekleştirilmesi izinsiz halka arz sayılabilir. Sınırlı sayıda tanıdık kişiye yönelik birebir teklif ise genellikle halka arz kapsamında değerlendirilmez. Belirleyici unsur, çağrının kamuya açık ve genel nitelikte olup olmadığıdır.
Limited şirket ortaklık payları halka arz edilebilir mi?
Hayır. TTK uyarınca yalnızca anonim şirket payları halka arz edilebilir. Limited şirketin ortaklık paylarını kamuya açık çağrı yoluyla satışa sunması hem TTK’ya hem de SPK mevzuatına aykırıdır ve izinsiz halka arz suçunu oluşturabilir. Sınırlı sayıda kişiye birebir pay devri ise normal ticari faaliyet kapsamındadır.
İzinsiz halka arz davasında SPK şikâyeti olmadan ceza davası açılabilir mi?
SPKn m.115, SPK’nın yazılı başvurusunu soruşturma için usul şartı olarak öngörmektedir. SPK başvurusu olmaksızın açılan davada usul şartı eksikliği ileri sürülebilir. Ancak Yargıtay, SPK’nın sonradan başvuruda bulunmasının bu eksikliği giderebileceğini bazı kararlarında kabul etmiştir.
İzinsiz halka arz yoluyla para yatıran mağdurlar verdikleri parayı yasal faiziyle geri alabilir mi?
Evet. Mağdurlar, ödedikleri bedelin yasal faiziyle iadesini, fiili zararı ve manevi tazminatı talep edebilir. Ceza davasındaki mahkumiyet kararı hukuk davasında kesin delil niteliğindedir. Hem failin şahsi hem de şirket malvarlığına karşı dava açılabilir.
Kitle fonlaması sitesi açıp pay satmak için SPK izni şart mıdır?
Evet. SPK, kitle fonlaması platformlarının faaliyet koşullarını tebliğ ile düzenlemiştir. SPK’dan izin almadan kitle fonlaması platformu kurarak pay satışı yapmak m.109/2 kapsamında izinsiz sermaye piyasası faaliyeti suçunu oluşturur.
Kripto para, token veya ICO satışı izinsiz halka arz suçunu oluşturur mu?
Token satışının ekonomik özü itibarıyla pay satışı veya yatırım aracı niteliği taşıması halinde izinsiz halka arz gündeme gelebilir. Alıcılara kâr payı veya getiri vaat edilmesi sermaye piyasası aracı niteliğini güçlendirir. Salt kullanım hakkı sağlayan utility token’lar farklı değerlendirilebilir. Mevzuat gelişmeye devam etmektedir.
İzinsiz halka arz suçunda zamanaşımı süresi ne kadardır?
Dava zamanaşımı 8 yıldır. Zamanaşımı, izinsiz halka arz faaliyetinin gerçekleştirildiği tarihten başlar. Zincirleme suç hükümlerinin uygulanması halinde zamanaşımı son eylemden itibaren işler.
İzinsiz halka arz suçunda erteleme veya HAGB uygulanır mı?
m.109 kapsamında alt sınır 2 yıl olduğundan takdiri indirim (TCK m.62) uygulanması halinde ceza 1 yıl 8 aya inebilir ve erteleme ile HAGB mümkün hale gelebilir. İlk suç olması, sabıka kaydı bulunmaması ve zararın giderilmesi HAGB lehine güçlü unsurlardır.
İzinsiz halka arz ile nitelikli dolandırıcılık birlikte uygulanır mı?
Evet. Toplanan paraların ticari faaliyette kullanılmayıp failin kişisel hesabına aktarılması, yüksek getiri vaadinin gerçeği yansıtmaması veya Ponzi şeması kurulması halinde m.109 ve TCK m.158 birlikte uygulanabilir. Fikri veya gerçek içtima kurallarına göre ceza belirlenir.
İzinsiz Halka Arz Suçu İçin Danışmanlık Alın
SPKn m.109 kapsamında izinsiz halka arz, izahname olmadan pay satışı, kitle fonlaması, token/ICO satışı, mağdur hakları ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.