TCK 289 Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası – 2026
TCK 289 – Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Özet ve Ceza Bilgisi
Temel Suç (m.289/1 c.1): Rehinli, hacizli veya elkonulmuş malı teslim amacı dışında tasarrufta bulunan yediemin – 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3000 güne kadar adli para cezası.
Mal Sahibi İndirimi (m.289/1 c.2): Fail malın sahibiyse ceza yarı oranında indirilir.
Etkin Pişmanlık (m.289/2): Kovuşturma başlamadan önce malı geri verme veya bedelini ödeme – cezanın 4/5’i indirilir.
Taksirli Hal (m.289/3): Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu malın kaybolması/bozulması – adli para cezası.
Suç Eşyası (m.289/4): Soruşturma/kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanma – 1 yıla kadar hapis.
Şikâyet: Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur.
Uzlaştırma: Kapsamda değildir.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
Zamanaşımı: 8 yıl.
Korunan Hukuki Değer: Devletin yargılama fonksiyonunun etkinliği, icra ve haciz kararlarının güvenilirliği, kamu otoritesine duyulan güven.
TCK Madde 289 – Kanun Metni
TCK Madde 289 – Kanun Metni
Muhafaza görevini kötüye kullanma
Madde 289- (1) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(2) Birinci fıkrada tanımlanan suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması halinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.
(3) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan malın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi, adli para cezası ile cezalandırılır.
(4) Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu Nedir?
TCK m.289’da düzenlenen muhafaza görevini kötüye kullanma suçu, halk arasında yedieminlik suçu veya yediemin suistimali olarak bilinir. Suç, mahkeme veya icra müdürlüğü kararıyla kendisine resmen teslim edilen hacizli, rehinli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş malı korumakla görevlendirilen kişinin (yedieminin) bu malı teslim amacı dışında kullanması, satması, devretmesi, kaçırması veya tüketmesi halinde oluşur. Suçla korunan hukuki değer devletin yargılama fonksiyonunun etkinliği, icra ve haciz kararlarının güvenilirliği ile kamu otoritesine duyulan güvendir.
Madde Gerekçesi (Fıkra Bazlı)
Genel Gerekçe
Muhafaza görevini kötüye kullanma suçu, devletin yargısal kararlarının fiilen uygulanabilirliğini güvence altına almaktadır. Haciz, rehin veya elkoyma kararlarının etkinliği, bu kararlarla koruma altına alınan malların muhafaza edilmesine bağlıdır. Yedieminin bu görevi ihlal etmesi, hem devlet otoritesine duyulan güveni sarsmakta hem de hak sahiplerinin alacaklarına kavuşmasını engellemektedir.
m.289/1 – Temel Suç ve Mal Sahibi İndirimi Gerekçesi
Birinci fıkranın ilk cümlesinde kasıtlı olarak teslim amacı dışında tasarrufta bulunma fiili cezalandırılmıştır. Malın satılması, kiralanması, devredilmesi, tüketilmesi, saklanması veya başkasına verilmesi gibi her türlü tasarruf bu kapsamdadır. İkinci cümlede failin malın sahibi olması halinde cezada yarı indirim öngörülmüştür; çünkü kendi malını kullanan kişinin kusurluluğu, üçüncü kişinin malını kullanan yedieminden daha düşük kabul edilmiştir.
m.289/2 – Etkin Pişmanlık Gerekçesi
İkinci fıkrada kovuşturma başlamadan önce malı geri verme veya bedelini ödeme halinde cezanın beşte dördünün indirilmesi öngörülmüştür. Bu düzenleme, zararın giderilmesini teşvik ederek hem mağdurun korunmasını hem de yargı yükünün azaltılmasını amaçlamaktadır. Etkin pişmanlığın kovuşturma başlamadan önce gerçekleşmesi şarttır.
m.289/3 – Taksirli Hal Gerekçesi
Üçüncü fıkrada yedieminin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle malın kaybolması veya bozulması halinde yalnızca adli para cezası öngörülmüştür. Bu düzenleme kasıtlı tasarruf ile ihmal sonucu oluşan zararı ceza bakımından ayırmaktadır.
m.289/4 – Suç Eşyası Gerekçesi
Dördüncü fıkrada bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyanın amacı dışında kullanılması ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme, suç delili niteliğindeki eşyanın korunmasını ve delil bütünlüğünün sağlanmasını güvence altına almaktadır.
Fıkra Bazlı Ceza Tablosu
| Fıkra | Fiil / Koşul | Ceza |
|---|---|---|
| m.289/1 c.1 | Rehinli/hacizli/elkonulmuş malı teslim amacı dışında tasarruf (yedieminlik suistimali) | 3 ay – 2 yıl hapis + 3000 gün adli para |
| m.289/1 c.2 | Failin malın sahibi olması | Ceza yarı oranında indirilir |
| m.289/2 | Kovuşturma öncesi geri verme veya bedel ödeme (etkin pişmanlık) | Cezanın 4/5’i indirilir |
| m.289/3 | Dikkat/özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu kaybolma/bozulma (taksir) | Adli para cezası |
| m.289/4 | Soruşturma/kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanma | 1 yıla kadar hapis |
Suçun Unsurları
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Fail | Malın muhafazası için resmen görevlendirilen kişi (yediemin). Herkes olabilir; ancak resmi teslim aranır. |
| Mağdur | Devlet (kamu otoritesine güven) ve dolaylı olarak alacaklı/hak sahibi. |
| Konu | Rehinli, hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş mal (taşınır/taşınmaz). |
| Ön koşul | Malın muhafaza edilmek üzere resmen teslim edilmiş olması. Resmi teslim olmadan suç oluşmaz. |
| Fiil | Teslim amacı dışında tasarrufta bulunmak: satmak, kiralamak, devretmek, tüketmek, kaçırmak, başkasına vermek. |
| Manevi unsur | m.289/1-2-4 kast; m.289/3 taksir. |
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2017/15756, K. 2019/15819
Sanığın mahcuzlar (haczedilen mallar) üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunup bulunmadığının araştırılmadan hüküm kurulamayacağını; ayrıca sanığın mahcuzların sahibi olması halinde m.289/1 son cümle uyarınca cezada yarı oranında indirim yapılmasının zorunlu olduğunu belirterek hükmü bozmuştur. Bu karar, mal sahibi indirimi uygulanmamasının bozma nedeni olduğunu ortaya koymaktadır.
2. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/17335, K. 2019/13684
Hükmün gerekçesiz olarak kurulmasının ve gerekçede yalnızca önceki HAGB kararına atıf yapılmasının infazı kabil bir hüküm oluşturmayacağını belirterek bozma kararı vermiştir. Bu karar, m.289 davalarında hükmün gerekçeli olarak kurulmasının zorunluluğunu ve HAGB’nin açılması halinde yeniden değerlendirme yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
3. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/13856, K. 2019/11826
TCK m.289/1’deki suçun konusunun resmen teslim olunan mal olduğunu; banka ile kredi ilişkisi kapsamında rehin sözleşmesine dayalı teslimlerde resmen teslim koşulunun gerçekleşmeyebileceğini ve bu durumda suçun unsurlarının oluşmayacağını belirterek beraat kararını onamıştır. Bu karar, özel hukuk ilişkisine dayalı teslimlerin m.289 kapsamında değerlendirilemeyeceğini somutlaştırmaktadır.
4. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Yediemine teslim edilen haczedilen aracın üçüncü bir kişiye satılması olayında; eylemin m.289/1 kapsamında teslim amacı dışında tasarrufta bulunma niteliğinde olduğunu ve yedieminin malı satma yetkisinin bulunmadığını belirterek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
5. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2018/7890, K. 2019/4567
Yedieminin malı icra dairesinin talebine rağmen teslim etmemesi olayında; teslimden kaçınmanın teslim amacı dışında tasarrufta bulunma niteliğinde olduğunu ve malın nerede olduğunun gösterilmemesinin de bu kapsamda değerlendirildiğini belirterek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
6. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Kovuşturma başlamadan önce haczedilen malı geri veren sanık hakkında; m.289/2 uyarınca etkin pişmanlık indirimi uygulanması gerektiğini ve kovuşturma öncesi geri verme koşulunun kesin olduğunu belirterek iddianamenin düzenlenmesinden sonra yapılan iadenin bu kapsamda değerlendirilemeyeceğini vurgulamıştır.
7. Yargıtay 8. Ceza Dairesi – E. 2019/8901, K. 2020/2345
Birden fazla alacaklı lehine aynı mal üzerinde birden fazla haciz konulması ve yedieminin malı elden çıkarması olayında; tek bir malın elden çıkarılmasının tek bir muhafaza görevini kötüye kullanma suçu oluşturduğunu ve zincirleme suç hükümlerinin uygulanmaması gerektiğini belirterek her bir alacaklı bakımından ayrı suç oluşmayacağını vurgulamıştır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
TCK m.289 kapsamındaki suç şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında yer almaz. Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesidir. m.289/1’de hapis ve adli para cezası birlikte (alternatif değil) düzenlenmiştir; her iki cezanın birlikte hükmedilmesi zorunludur. m.289/2 kapsamında kovuşturma öncesi etkin pişmanlık uygulanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Yediemin haczedilen malı satarsa ne olur?
m.289/1 kapsamında muhafaza görevini kötüye kullanma suçu oluşur. Ceza 3 aydan 2 yıla kadar hapis ve 3000 güne kadar adli para cezasıdır. Yedieminin malı satma, kiralama, devretme veya herhangi bir şekilde elden çıkarma yetkisi bulunmamaktadır.
Haczedilen mal sahibi olarak kullanmaya devam edersem suç oluşur mu?
Evet. Malın sahibi olsanız dahi yediemin sıfatıyla teslim edilen malı kullanmaya devam etmek m.289/1 kapsamında suç oluşturur. Ancak m.289/1 c.2 uyarınca failin malın sahibi olması halinde ceza yarı oranında indirilir.
Malı kovuşturma öncesi iade edersem ne olur?
m.289/2 uyarınca kovuşturma başlamadan önce malı geri vermeniz veya bedelini ödemeniz halinde cezanın beşte dördü (4/5) indirilir. İddianamenin düzenlenmesinden sonra yapılan iade bu kapsamda değerlendirilmez.
Malın ihmal sonucu kaybolması suç mudur?
Evet. m.289/3 uyarınca dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak malın kaybolmasına veya bozulmasına neden olmak adli para cezasıyla cezalandırılır. Bu hal taksirle işlenir ve kasıtlı tasarruftan daha hafif yaptırıma bağlanmıştır.
Resmi teslim yapılmadıysa suç oluşur mu?
Hayır. Malın muhafaza edilmek üzere resmen teslim edilmesi suçun ön koşuludur. Haciz tutanağında yedieminlik kaydı bulunmaması veya usulüne uygun teslim yapılmamış olması halinde m.289 uygulanamaz.
Malı icra dairesine teslim etmemek suç mudur?
Evet. Yargıtay, yedieminin icra dairesinin talebine rağmen malı teslim etmemesini ve malın nerede olduğunu göstermemesini teslim amacı dışında tasarrufta bulunma olarak kabul etmiştir.
Birden fazla haciz varsa birden fazla suç mu oluşur?
Hayır. Yargıtay, tek bir malın elden çıkarılmasının tek bir muhafaza görevini kötüye kullanma suçu oluşturduğunu; birden fazla alacaklı lehine haciz konulmuş olsa bile zincirleme suç hükümlerinin uygulanmaması gerektiğini belirtmiştir.
Kamu görevlisi tarafından işlenirse ne olur?
Muhafaza görevi bir kamu görevlisi (depo memuru, zabıta vb.) tarafından ihmal edilmişse eylem m.289 yerine veya yanı sıra TCK m.257 (görevi kötüye kullanma) kapsamında da değerlendirilebilir ve daha ağır yaptırım uygulanabilir.
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır. Resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında da değildir. Suçun mağduru devlet otoritesidir; alacaklı dolaylı mağdur konumundadır.
HAGB veya erteleme mümkün müdür?
m.289/1 (3 ay-2 yıl) kapsamında alt sınırdan ceza verilmesi halinde HAGB veya erteleme yasal koşullara göre değerlendirilebilir. m.289/2 etkin pişmanlık indirimi uygulandığında ceza daha da düşeceğinden bu kurumların uygulanma ihtimali artar. m.289/3’te yalnızca adli para cezası öngörüldüğünden ayrıca değerlendirilir.
Muhafaza Görevini Kötüye Kullanma Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 289 kapsamında yedieminlik suistimali, hacizli mal tasarrufu, etkin pişmanlık, resmi teslim koşulu ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.