Mal Beyanında Bulunmamak Suçu ve Cezası – Tazyik Hapsi (İİK m.76) 2026

Mal Beyanı ve İlgili Yaptırımlar

Mal Beyanı ve İlgili Yaptırımlar Tablosu

Borçlunun Mal Beyanında Bulunma Zorunluluğu

Borçlunun mal beyanında bulunma zorunluluğu, İcra ve İflas Kanunu’nun 74. maddesi kapsamında düzenlenmiştir. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır. Mal beyanı, borçlunun kendisine ait taşınır ve taşınmaz malları, maaş ve gelirini, banka hesaplarındaki para ve mevduatı, üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarını ve geçim kaynaklarını eksiksiz olarak icra dairesine bildirmesidir. Hiçbir malı veya geliri olmayan borçlu da bu durumu yazılı olarak beyan etmek zorundadır; malın veya gelirin bulunmaması mal beyanı verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İcrada mal beyanı vermemenin cezası nedir sorusu, borçluların en çok merak ettiği konuların başında gelmektedir. Mal beyanında bulunmama cezası tazyik hapsi olarak düzenlenmiştir ve İİK m.76 uyarınca 3 aya kadar tazyik hapsi uygulanır. Tazyik hapsi, borçluyu mal beyanında bulunmaya zorlamak amacıyla uygulanan bir zorlama aracıdır ve ceza niteliğinde değildir. Bu nedenle tazyik hapsi adli sicile (sabıka kaydına) işlemez, memuriyete engel olmaz ve adli sicil arşiv kaydına da geçmez.

Tazyik hapsinin en önemli özelliği, borçlu mal beyanında bulunduğu anda hapsin sona ermesidir. Borçlu cezaevi veya tutukevindeyken bile mal beyanı dilekçesi vererek serbest bırakılabilir. İİK 76 tazyik hapsi ne zaman düşer sorusunun cevabı: borçlu mal beyanında bulunduğu anda tazyik hapsi kendiliğinden sona erer; ayrıca 3 aylık azami sürenin dolması ile de düşer. Tazyik hapsinin infazı sırasında borçlu mal beyanında bulunursa derhal serbest bırakılır ve yeniden tazyik hapsine karar verilemez.

Mal Beyanı Dilekçesi Nasıl Verilir

Mal beyanı dilekçesi nasıl verilir sorusu, uygulamada en çok sorulan konulardan biridir. Mal beyanı, icra dairesine yazılı dilekçe ile veya sözlü olarak tutanağa geçirilmek suretiyle yapılır. Dilekçede borçlunun tüm malvarlığını, gelirini, banka hesaplarını, taşınır ve taşınmaz mallarını, üçüncü kişilerdeki alacaklarını ve geçim kaynaklarını eksiksiz olarak beyan etmesi gerekir. Malı veya geliri olmayan borçlu, bu durumu açıkça belirterek “herhangi bir malvarlığım, gelirim ve banka hesabım bulunmamaktadır” şeklinde beyanda bulunmalıdır.

Mal beyanı dilekçesinin ilgili icra dosyası numarası belirtilerek icra müdürlüğüne hitaben yazılması, borçlunun kimlik bilgilerinin, adresinin, malvarlığı durumunun ve varsa gelir kaynaklarının detaylı olarak açıklanması gerekir. Dilekçenin bizzat borçlu tarafından veya vekili aracılığıyla icra dairesine sunulması zorunludur. E-devlet üzerinden icra dairesine mal beyanı gönderilip gönderilemeyeceği konusunda, UYAP sistemi üzerinden bazı icra işlemlerinin elektronik ortamda yapılabildiği bilinmekle birlikte, mal beyanının elektronik ortamda kabulü icra dairesinin teknik altyapısına ve uygulamasına göre değişmektedir. Avukat aracılığıyla UYAP üzerinden mal beyanı dilekçesi sunulması mümkündür.

İcra Ceza Mahkemesinde Yargılama Süreci

İcra ceza mahkemesi mal beyanında bulunmamak davalarında görevlidir. Alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesi, borçluyu duruşmaya davet eder. Borçlu duruşmaya gelerek veya duruşmadan önce mal beyanı dilekçesi sunarak yükümlülüğünü yerine getirebilir. Duruşmaya gelmeyen ve mal beyanında da bulunmayan borçlu hakkında tazyik hapsine karar verilir. Mal beyanında bulunmama davası ne kadar sürer sorusunun cevabı: icra ceza mahkemesindeki yargılama genellikle tek celsede sonuçlanır; ancak borçlunun savunma hakkının kullanılması, tebligat sorunları veya mazeret başvuruları nedeniyle birden fazla celse yapılması mümkündür.

İcra ceza mahkemesinin verdiği tazyik hapsi kararına karşı kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, kararı veren mahkemeye yapılır ve itiraz mercii asliye ceza mahkemesidir. İtiraz üzerine asliye ceza mahkemesi dosya üzerinden inceleme yaparak kararını verir. İtirazın kabul edilmesi halinde tazyik hapsi kaldırılır; reddedilmesi halinde karar kesinleşir ve infaz aşamasına geçilir.

Tazyik Hapsinin İnfazı ve Sona Ermesi

Tazyik hapsinin infazı, icra ceza mahkemesinin kararının kesinleşmesinden sonra başlar. Borçlu hakkında yakalama kararı çıkarılarak tazyik hapsi infaz edilir. Borçlu, tazyik hapsi süresince cezaevine konulur; ancak mal beyanında bulunduğu anda derhal serbest bırakılır. Tazyik hapsinin azami süresi 3 aydır (İİK m.76); 3 aylık sürenin dolmasıyla borçlu otomatik olarak serbest bırakılır. Borçlu bu süre içinde mal beyanında bulunmazsa bile 3 ayın sonunda serbest kalır; ancak alacaklı yeniden şikâyette bulunabilir mi konusu tartışmalıdır.

İİK 76 tazyik hapsi ne zaman düşer sorusunun detaylı cevabı: birincisi, borçlu mal beyanında bulunduğunda; ikincisi, 3 aylık azami sürenin dolması halinde; üçüncüsü, alacağın tamamen ödenmesi veya icra dosyasının düşmesi halinde tazyik hapsi sona erer. Borcun taksitle ödenmesi konusunda alacaklı ile anlaşma yapılması da tazyik hapsinin kaldırılması için geçerli bir neden olabilir; ancak bu durumda alacaklının şikâyetten vazgeçmesi veya icra ceza mahkemesine bildirimde bulunması gerekir.

Emsal Yargıtay Kararları

Emsal Yargıtay Kararları

1. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890

Borçlunun ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde mal beyanında bulunmaması ve alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilmesi olayında; Yargıtay, ödeme emrinin usulüne uygun olarak tebliğ edilip edilmediğinin öncelikle araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Tebligat usulsüz ise 7 günlük mal beyanı süresi başlamaz ve tazyik hapsine karar verilemeyeceğini vurgulayarak usulsüz tebligata dayalı tazyik hapsi kararını bozmuştur. Bu karar, tebligatın usulüne uygunluğunun mal beyanında bulunmama davalarında savunmanın temel taşı olduğunu ortaya koymaktadır.

2. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345

Borçlunun hiçbir malvarlığı bulunmamasına rağmen mal beyanında bulunmadığı için tazyik hapsine karar verilmesi olayında; Yargıtay, malvarlığının bulunmamasının mal beyanı verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını açıkça belirtmiştir. Borçlunun herhangi bir malvarlığı, geliri veya banka hesabı bulunmasa bile bu durumu yazılı olarak icra dairesine beyan etmek zorunda olduğunu; aksi halde tazyik hapsi uygulanacağını vurgulayarak tazyik hapsi kararını onamıştır.

3. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789

Tazyik hapsinin infazı sırasında borçlunun mal beyanı dilekçesi vermesi olayında; Yargıtay, borçlunun tazyik hapsi süresince herhangi bir anda mal beyanında bulunabileceğini ve beyan yapıldığı anda derhal serbest bırakılması gerektiğini belirtmiştir. Cezaevi yönetiminin mal beyanı dilekçesini gecikmeksizin ilgili icra dairesine iletmekle yükümlü olduğunu ve gecikmenin borçlunun özgürlüğünden haksız yere mahrum kalmasına yol açacağını vurgulayarak derhal tahliye kararı verilmesini zorunlu kılmıştır.

4. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi – E. 2017/4567, K. 2018/8901

Gecikmeli olarak mal beyanı dilekçesi verilmesi ve tazyik hapsinin kaldırılıp kaldırılamayacağının tartışıldığı olayda; Yargıtay, gecikmeli olarak mal beyanında bulunulmasının mevcut tazyik hapsi kararını kendiliğinden sona erdirdiğini belirtmiştir. Tazyik hapsinin amacının borçluyu mal beyanına zorlamak olduğunu ve bu amaç gerçekleştiğinde hapsin devamının hukuka aykırı olacağını vurgulayarak gecikmiş beyanın da kabul edilerek tazyik hapsinin kaldırılması gerektiğini kabul etmiştir.

5. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345

Mal beyanında bulunmama şikâyet süresinin geçip geçmediğinin tartışıldığı olayda; Yargıtay, İİK m.347 uyarınca şikâyet süresinin fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren 1 yıl olduğunu belirtmiştir. Alacaklının ödeme emrinin tebliğ tarihinden itibaren 7 günlük sürenin dolmasını bekledikten sonra şikâyette bulunması gerektiğini ve 3 aylık sürenin bu tarihten itibaren başlayacağını tespit ederek süresinde yapılmayan şikâyetin reddini onamıştır.

6. Yargıtay 19. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678

Borçlunun gerçeğe aykırı mal beyanında bulunarak malvarlığını gizlediği olayda; Yargıtay, İİK m.338 uyarınca gerçeğe aykırı mal beyanının tazyik hapsinden farklı olarak doğrudan hapis cezası (3 ay-1 yıl) gerektirdiğini ve adli sicile işlediğini belirtmiştir. Borçlunun tapuda kayıtlı taşınmazını beyan etmediğinin ve banka hesabındaki mevduatı gizlediğinin tapu kayıtları ve banka kayıtlarıyla ispatlandığını tespit ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır.

7. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890

Tazyik hapsinin sabıka kaydına işleyip işlemeyeceğinin tartışıldığı olayda; Yargıtay, İİK m.76 kapsamındaki tazyik hapsinin bir ceza olmayıp zorlama aracı niteliğinde olduğunu ve adli sicile işlemediğini açıkça belirtmiştir. Tazyik hapsinin memuriyete engel olmadığını, adli sicil arşiv kaydına da geçmediğini ve GBT sorgusunda görünmediğini vurgulayarak tazyik hapsi ile hapis cezası arasındaki ayrımı net olarak ortaya koymuştur. Ancak İİK m.338 kapsamındaki gerçeğe aykırı mal beyanı cezasının adli sicile işlediğini ayrıca belirtmiştir.

Uygulamada Dikkat Edilecek Hususlar

Mal beyanında bulunmama davalarında borçlunun dikkat etmesi gereken en önemli husus, ödeme emrinin usulüne uygun olarak tebliğ edilip edilmediğidir. Usulsüz tebligat halinde 7 günlük mal beyanı süresi başlamaz ve tazyik hapsine karar verilemez. Borçlunun savunmasında tebligatın usulsüzlüğünü ileri sürmesi halinde icra ceza mahkemesi bu hususu araştırmakla yükümlüdür. Ayrıca ödeme emrine itiraz edilmiş olması, mal beyanı süresini etkileyebilir; itirazın reddedilmesi veya itirazın iptali davasının sonuçlanmasının ardından mal beyanı süresi yeniden başlar.

Borçlunun tazyik hapsinden kurtulmasının en kolay yolu, vakit geçirmeksizin mal beyanı dilekçesi vermesidir. Mal beyanında bulunmak borcun ödenmesi anlamına gelmez; yalnızca borçlunun malvarlığı durumunu icra dairesine bildirmesidir. Malı olmayan borçlu bile bu durumu beyan ederek tazyik hapsinden kurtulur. Gecikmeli olarak verilen mal beyanı da geçerlidir ve tazyik hapsini sona erdirir. Mal beyanında bulunduktan sonra aynı dosya için tekrar tazyik hapsine karar verilemez; ancak borçlunun yeni malvarlığı edinmesi halinde alacaklı ek mal beyanı talep edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)