TCK Madde 184: İmar Kirliliğine Neden Olma – 2026
TCK 184 – İmar Kirliliğine Neden Olma Özet ve Ceza Bilgisi
Ruhsatsız/Aykırı Bina (m.184/1): Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan/yaptıran kişi – 1 yıldan 5 yıla kadar hapis.
Altyapı Bağlantısı (m.184/2): Ruhsatsız inşaata elektrik, su veya telefon bağlantısına müsaade eden kişi – 1 yıldan 5 yıla kadar hapis.
İzinsiz Sınai Faaliyet (m.184/3): Yapı kullanma izni (iskan) olmayan binada sınai faaliyete izin veren kişi – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis.
Uygulama Alanı (m.184/4): m.184/3 hariç, yalnızca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
Etkin Pişmanlık (m.184/5): Bina imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilirse kamu davası açılmaz, açılmışsa düşer, ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar.
Geçiş Hükmü (m.184/6): m.184/2-3 hükümleri, 12 Ekim 2004 öncesi yapılarla ilgili uygulanmaz.
Şikâyet: Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur.
Uzlaştırma: Kapsamda değildir.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
Zamanaşımı: 8 yıl.
TCK Madde 184 – Kanun Metni
TCK Madde 184 – Kanun Metni
İmar kirliliğine neden olma
Madde 184- (1) Yapı ruhsatiyesi alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapan veya yaptıran kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Yapı ruhsatiyesi olmadan başlatılan inşaatlar dolayısıyla kurulan şantiyelere elektrik, su veya telefon bağlantısı yapılmasına müsaade eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır.
(3) Yapı kullanma izni alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(4) Üçüncü fıkra hariç, bu madde hükümleri ancak belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır.
(5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.
(6) İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Genel Açıklama
İmar kirliliğine neden olma suçu, yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı şekilde bina yapılması gibi fiillerle şehircilik ve planlı yapılaşma düzeninin korunmasını amaçlar. Bu suçla korunan hukuki değer; imar düzeni, çevrenin ve kentleşmenin planlı gelişimi ile kamu yararıdır.
TCK m.184 altı fıkrada kademeli bir yapı öngörür: ruhsatsız/aykırı bina (f.1), altyapı bağlantısı (f.2), izinsiz sınai faaliyet (f.3), uygulama alanı sınırlaması (f.4), etkin pişmanlık (f.5) ve geçiş hükmü (f.6). Maddenin en dikkat çekici özelliği, m.184/5’teki etkin pişmanlık mekanizmasıdır: bina imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilirse ceza sorumluluğu tamamen ortadan kalkar.
Fıkra Bazlı Ceza Tablosu
| Fıkra | Fiil | Ceza | Fail |
|---|---|---|---|
| m.184/1 | Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapma/yaptırma | 1 – 5 yıl hapis | Bina yapan (yüklenici/müteahhit) veya yaptıran (mal sahibi) |
| m.184/2 | Ruhsatsız şantiyeye elektrik, su veya telefon bağlantısına müsaade etme | 1 – 5 yıl hapis | Bağlantıya müsaade eden kişi (ilgili kurum yetkilileri) |
| m.184/3 | Yapı kullanma izni (iskan) olmayan binada sınai faaliyete izin verme | 2 – 5 yıl hapis | Sınai faaliyete müsaade eden kişi |
| m.184/4 | Uygulama alanı sınırlaması | – | m.184/3 hariç: yalnızca belediye sınırları veya özel imar rejimi |
| m.184/5 | Etkin pişmanlık: binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirme | Dava açılmaz / düşer / ceza ortadan kalkar | Bina yapan/yaptıran |
| m.184/6 | Geçiş hükmü: 12 Ekim 2004 öncesi yapılar | m.184/2-3 uygulanmaz | – |
Suçun Unsurları
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Fail | Herkes olabilir. Uygulamada bina yapan yüklenici (müteahhit), yaptıran mülk sahibi, altyapı bağlantısına izin veren kurum yetkilisi veya sınai faaliyete müsaade eden kişi. |
| Mağdur | Belirli bir kişi değil; kamu (toplum). İmar düzeni ve planlı kentleşme kamu yararıdır. |
| Fiil | Ruhsatsız/ruhsata aykırı bina yapma/yaptırma; ruhsatsız şantiyeye altyapı bağlatma; iskansız binada sınai faaliyete izin verme. |
| Manevi unsur | Kast – failin ruhsatsız/aykırı inşaat yaptığını veya yaptırdığını bilerek hareket etmesi. |
| Yer sınırlaması | m.184/3 hariç, yalnızca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır (m.184/4). |
| Korunan hukuki değer | İmar düzeni, planlı kentleşme, çevre ve kamu yararı. |
Etkin Pişmanlık Süreci (m.184/5)
| Aşama | Uygun Hale Getirme Öncesi | Uygun Hale Getirme Sonrası |
|---|---|---|
| Soruşturma aşaması | Kamu davası açılabilir | Kamu davası açılmaz |
| Kovuşturma aşaması | Yargılama devam eder | Açılmış kamu davası düşer |
| Mahkumiyet sonrası | Ceza infaz edilir | Ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar |
Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2020/20512, K. 2021/28478
İmar kirliliğine neden olma suçunun oluşabilmesi için yapının bina niteliğinde olması gerektiğini; basit baraka, sundurma veya geçici yapıların m.184 kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirterek bina kavramının dar yorumlanması gerektiğini vurgulamıştır.
Yargıtay 18. Ceza Dairesi – E. 2019/5847, K. 2020/4126
Ruhsata aykırılığın tespitinde belediye/il özel idaresi yapı tatil zaptı, imar müdürlüğü raporu ve teknik bilirkişi incelemesinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini; salt ihbar veya şikayetle yetinilemeyeceğini belirtmiştir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi – E. 2019/1028, K. 2022/14876
m.184/5 kapsamında binanın imar planına ve ruhsatına uygun hale getirildiğinin belirlenmesi halinde kamu davasının düşürülmesi gerektiğini; mahkemenin bu hususta araştırma yapma yükümlülüğünün bulunduğunu belirterek hükmü bozmuştur.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
TCK m.184 kapsamındaki suçlar şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında yer almaz. Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. m.184/5 kapsamında etkin pişmanlık her aşamada (soruşturma, kovuşturma, mahkumiyet sonrası) uygulanabilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İmar kirliliğine neden olma suçu hangi fiillerle oluşur?
Yapı ruhsatı alınmadan veya ruhsata aykırı olarak bina yapma/yaptırma (m.184/1), ruhsatsız şantiyeye elektrik/su/telefon bağlatma (m.184/2) ve yapı kullanma izni (iskan) olmayan binada sınai faaliyete izin verme (m.184/3) fiilleriyle oluşur.
Ruhsata aykırılık sonradan giderilirse ne olur?
m.184/5 uyarınca bina imar planına ve ruhsatına uygun hale getirilirse: soruşturma aşamasında kamu davası açılmaz, kovuşturma aşamasında açılmış dava düşer, mahkumiyet sonrasında ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Bu mekanizma m.184/1 ve m.184/2 kapsamındaki fiiller için geçerlidir; m.184/3 bu kapsamda değildir.
Suç yalnızca belediye sınırları içinde mi uygulanır?
m.184/4 uyarınca m.184/3 (izinsiz sınai faaliyet) hariç, madde hükümleri yalnızca belediye sınırları içinde veya özel imar rejimine tabi yerlerde uygulanır. m.184/3 ise her yerde uygulanabilir.
Bina kavramına neler girer?
Yapının niteliği, kalıcılığı ve imar mevzuatı kapsamında bina sayılıp sayılmadığı teknik ve hukuki incelemeyle belirlenir. Yargıtay, basit baraka, sundurma veya geçici yapıların m.184 kapsamında bina sayılamayacağını; bina kavramının dar yorumlanması gerektiğini belirtmiştir.
Ruhsatsız şantiyeye elektrik bağlamanın cezası nedir?
m.184/2 uyarınca ruhsatsız inşaata elektrik, su veya telefon bağlantısına müsaade eden kişi 1 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu hüküm 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili uygulanmaz (m.184/6).
İskansız binada sınai faaliyet izni vermenin cezası nedir?
m.184/3 uyarınca yapı kullanma izni (iskan) alınmamış binalarda herhangi bir sınai faaliyetin icrasına müsaade eden kişi 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Bu fıkra belediye sınırı kısıtlamasına tabi değildir ve etkin pişmanlık kapsamında da değildir.
12 Ekim 2004 öncesi yapılar için ne geçerlidir?
m.184/6 uyarınca m.184/2 (altyapı bağlantısı) ve m.184/3 (izinsiz sınai faaliyet) hükümleri, 12 Ekim 2004 tarihinden önce yapılmış yapılarla ilgili olarak uygulanmaz. m.184/1 (ruhsatsız/aykırı bina) açısından böyle bir sınırlama yoktur.
Bu suç şikâyete tabi midir?
Hayır. TCK m.184 kapsamındaki suçlar şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Uzlaştırma kapsamında da yer almaz.
Hem yapan hem yaptıran cezalandırılır mı?
Evet. m.184/1 hem bina yapanı hem de yaptıranı kapsar. Uygulamada yüklenici (müteahhit) ve mülk sahibi birlikte cezalandırılabilir. Her iki kişinin de suç kastıyla hareket ettiğinin ispatı gerekir.
HAGB veya erteleme mümkün müdür?
m.184/1-2 kapsamında alt sınırdan (1 yıl) ceza verilmesi ve yasal koşulların sağlanması halinde erteleme teorik olarak mümkündür. Ancak m.184/3’te alt sınır 2 yıl olduğundan HAGB şartları zorlaşır. m.184/5 etkin pişmanlık mekanizması daha etkili bir çözüm sunar; bina uygun hale getirilirse ceza tamamen ortadan kalkar.
İmar Kirliliğine Neden Olma Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 184 kapsamında ruhsatsız bina, ruhsata aykırılık, etkin pişmanlık, yapı kullanma izni, sınai faaliyet ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.