TCK Madde 190 : Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu – TCK Madde 190
TCK Madde 190 – Özet ve Ceza Bilgisi
Suç: Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma ve alenen özendirme.
Ceza (m.190/1 – Kolaylaştırma): 5 yıl – 10 yıl hapis + 1.000 gün – 10.000 gün adli para cezası.
Ceza (m.190/2 – Alenen Özendirme): 5 yıl – 10 yıl hapis + 1.000 gün – 10.000 gün adli para cezası.
Nitelikli Hal (m.190/3): Sağlık mesleği mensupları tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
Fail: Herkes olabilir (özgü suç değildir).
Şikâyet: Şikâyete tabi değildir, resen soruşturulur.
Görevli Mahkeme: Asliye Ceza Mahkemesi.
Etkin Pişmanlık: TCK m.192 uygulanabilir – cezada indirim veya cezasızlık mümkündür.
Suç Türü: Tehlike suçu – uyuşturucunun fiilen kullanılması şart değildir.
TCK Madde 190 – Kanun Metni
TCK Madde 190 – Kanun Metni
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma
Madde 190- (1) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için;
a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan,
b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan,
c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren,
Kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(3) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Kaynak: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Kullanmak İçin Uyuşturucu Bulundurma Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 191 kapsamında kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma ya da kullanma suçu, denetimli serbestlik, tedavi tedbirleri, etkin pişmanlık (TCK m.192) ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Genel Açıklama
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle mücadele kapsamında Türk Ceza Kanunu’nda yalnızca maddenin imal, ticaret veya kullanımına ilişkin fiiller değil; kullanım ortamının oluşturulması ve kullanımın kolaylaştırılması da bağımsız suç olarak düzenlenmiştir. Bu bağlamda TCK m.190, doğrudan uyuşturucu temini olmaksızın kullanımın önünü açan davranışları cezalandırmayı amaçlamaktadır.
Madde, özellikle uygulamada yer temini, malzeme sağlama ve kullanımı özendirme fiilleri nedeniyle sıklıkla tartışılmakta; bu suçun sınırları TCK m.191 (kullanmak için bulundurma) ve TCK m.188 (uyuşturucu ticareti) ile karıştırılabilmektedir. Korunan hukuki değer; kamu sağlığı, toplum düzeni ve özellikle bireyin uyuşturucuya erişiminin engellenmesidir. Bu suçla hedeflenen, maddeyi bizzat kullanan değil; kullanımı mümkün veya cazip hale getiren üçüncü kişilerdir.
Suçun Unsurları
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Fail | Herkes olabilir. Özgü suç değildir. Yer temin eden, araç-gereç sağlayan veya kullanımı özendiren herkes fail olabilir. |
| Mağdur | Toplumun tamamıdır. Bireysel mağdurdan ziyade kamusal menfaat (kamu sağlığı) korunmaktadır. |
| Manevi unsur | Doğrudan kast. Fail, sağladığı yerin veya araçların uyuşturucu kullanımı amacıyla kullanılacağını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir. Olası kast tartışmalıdır; taksirle işlenemez. |
| Suç türü | Soyut tehlike suçu. Uyuşturucunun fiilen kullanılması şart değildir; kullanım için ortamın sağlanmasıyla suç tamamlanır. |
| Korunan hukuki değer | Kamu sağlığı, toplum düzeni, bireyin uyuşturucuya erişiminin engellenmesi. |
| Teşebbüs | Fiilin bölünebilirliği halinde mümkündür. Örneğin yer tahsisi için hazırlık yapılmışsa ve son anda engellenmişse teşebbüsten sorumluluk doğar. |
TCK 190 – Seçimlik Hareketler (m.190/1)
TCK 190 – Seçimlik Hareketler (m.190/1)
| Seçimlik Hareket | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Özel yer, donanım veya malzeme sağlama (m.190/1-a) | Kişilerin uyuşturucu maddeleri kolaylıkla ve güvenlikle kullanabileceği bir mekânı veya kullanıma hazır hale getirmek için gerekli araç-gereci temin etme. | Arkadaşına esrar kullanmak için işyeri deposunun anahtarını veren kişi; uyuşturucu hazırlanması için özel platin tabaka temin eden kişi. |
| Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alma (m.190/1-b) | Uyuşturucu kullanan kişilerin yakalanma riskini azaltmak için maddi delillerin ortadan kaldırılması, kullanım belirtilerinin yok edilmesi veya gözcü konulması gibi önlemler alma. | Uyuşturucu kullanılan ortamda gözcü konularak polisin yaklaşmasının izlenmesi. |
| Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi verme (m.190/1-c) | Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ne suretle kullanıma hazır hale getirileceği, nasıl vücuda alınacağı veya daha etkili kullanılacağı hususunda bilgi sağlama. | Kokain maddesinin kullanılma biçimi ve uzun süre etkili olması için ne yapılması gerektiği konusunda tavsiyede bulunma. |
Alenen Özendirme (m.190/2)
TCK m.190/2 uyarınca uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Özendirme, kişide uyuşturucu madde kullanımı ve temini hususlarında istek uyandırma ve heveslendirme anlamına gelmektedir. Aleniyet şarttır; soyut söylemler, geçmişteki ifadeler veya arkadaş sohbetleri özendirme olarak kabul edilmez. Yargıtay, özendirmenin suç oluşturabilmesi için aktif, yönlendirici ve kullanım kararını etkileyecek nitelikte olması gerektiğini vurgulamaktadır.
Nitelikli Hal (m.190/3) – Sağlık Mesleği Mensupları
| Meslek Grubu | Ceza Artırımı |
|---|---|
| Tabip, diş tabibi | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
| Eczacı, kimyager | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
| Veteriner, sağlık memuru, laborant | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
| Ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
| Sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi | Verilecek ceza yarı oranında artırılır |
Bu nitelikli halin öngörülmesinin nedeni, failin mesleki güvenini ve uzmanlığını kötüye kullanmasıdır. Bahsedilen meslek ya da sıfatın mevzuata uygun şekilde kazanılmış olması ve suç tarihi itibarıyla kaybedilmemiş olması gerekir.
TCK m.190 ile TCK m.188 ve m.191 Arasındaki Ayrım
TCK m.190 ile TCK m.188 ve m.191 Arasındaki Ayrım
| Kriter | TCK m.188 (Uyuşturucu Ticareti) | TCK m.190 (Kolaylaştırma) | TCK m.191 (Kullanma/Bulundurma) |
|---|---|---|---|
| Fiil | İmal, satma, nakletme, satın alma (ticaret amaçlı) | Yer, donanım, malzeme sağlama; yakalanmayı zorlaştırma; bilgi verme; özendirme | Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma |
| Madde ile temas | Doğrudan temas var | Maddeyle doğrudan temas yok | Doğrudan temas var (kişisel kullanım) |
| Ceza | 10 yıl – 20 yıl hapis (m.188/3) | 5 yıl – 10 yıl hapis + adli para cezası | 2 yıl – 5 yıl hapis |
| Denetimli serbestlik | Uygulanmaz | Uygulanmaz (ancak vasıf değişirse m.191/8 HAGB mümkün) | Uygulanır (tedavi + denetimli serbestlik) |
| Etkin pişmanlık (m.192) | Uygulanabilir | Uygulanabilir | Uygulanabilir |
Etkin Pişmanlık (TCK m.192)
TCK m.192, uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık hükümlerini düzenler. Bu hüküm, TCK m.190 açısından da uygulanabilir. Failin yetkili makamlara kendiliğinden bilgi vermesi, suçun ortaya çıkarılmasına veya faillerin yakalanmasına somut katkı sağlaması ve bu katkının soruşturma başlamadan önce veya başladıktan sonra esaslı nitelikte olması halinde cezada indirim veya cezasızlık söz konusu olabilir.
Uygulamada özellikle yer temin eden kişinin diğer kullanıcıları veya organizasyonu bildirmesi, kullanım ortamını oluşturan yapının çözülmesine katkı sağlaması halinde TCK m.192 kapsamında önemli oranda ceza indirimi yapılmaktadır. Yargıtay, soruşturma başladıktan sonra yapılan başvuruların da esaslı ve sonuç alıcı nitelikte olması halinde etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu şikâyete tabi değildir ve resen soruşturulur. Dava zamanaşımı süresi TCK m.66 uyarınca 15 yıldır (ceza üst sınırı 10 yıl hapis olduğundan). Uzlaştırma kapsamında değildir. Görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
Emsal Yargıtay Kararları
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2017/2476, K. 2018/3621
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, sanığın uyuşturucu kullanan kişilerle aynı ortamda bulunmasının ve ev sahibi olmasının tek başına kullanılmasını kolaylaştırma suçu için yeterli olmadığını, yer temininin bilinçli ve özgülenmiş bir iradeyle yapılması gerektiğini belirterek mahkumiyet kararını bozmuştur. Bu karar, salt aynı ortamda bulunmanın suç oluşturmadığını net olarak ortaya koymaktadır.
Yargıtay 10. Ceza Dairesi – E. 2016/4123, K. 2017/5894
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, sanığın uyuşturucu maddeyi temin etmediği, nakletmediği ve üzerinde bulundurmadığı; yalnızca arkadaş ortamında bulunmasının TCK m.190 kapsamında dahi suç oluşturmadığını kabul ederek sanık hakkında beraat kararı verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu karar, sosyal ilişki kapsamında ortamda bulunmanın suç unsuru taşımadığını vurgulamaktadır.
Yargıtay 20. Ceza Dairesi – E. 2019/1452, K. 2020/2311
Yargıtay 20. Ceza Dairesi, uyuşturucu fiilen kullanılmamış olsa bile suçun tehlike suçu olduğunu belirtmiş; ancak kullanıma özgülenmiş yer sağlama kastının somut delillerle ispatlanamadığından mahkumiyetin hukuka aykırı olduğuna karar vererek hükmü bozmuştur. Bu karar, tehlike suçu niteliğinin otomatik mahkumiyet sebebi olmadığını ortaya koymaktadır.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu – E. 2015/10-742, K. 2018/312
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, TCK m.190 bakımından yer temini, araç sağlama veya kolaylaştırma fiillerinin hangisinin işlendiği açıkça ortaya konulmadan mahkumiyet kurulamayacağını belirterek hükmü bozmuştur. Bu karar, suçun seçimlik hareketlerinin somut olarak tespit edilmesi zorunluluğunu vurgulayan emsal niteliktedir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sadece uyuşturucu kullanılan ortamda bulunmak TCK m.190 suçunu oluşturur mu?
Hayır. Yargıtay, sanığın yalnızca uyuşturucu kullanılan bir ortamda bulunmasını, hatta ortamın ev sahibi olmasını dahi tek başına kullanılmasını kolaylaştırma suçu için yeterli görmemektedir. Yer temininin suç oluşturabilmesi için sanığın bilerek ve isteyerek, kullanım amacına özgülenmiş bir yer sağladığının somut delillerle ispatı gerekir.
Uyuşturucu fiilen kullanılmamışsa TCK m.190 oluşur mu?
TCK m.190 bir tehlike suçudur; ancak Yargıtay’a göre bu durum otomatik olarak suçun oluştuğu anlamına gelmez. Kullanım gerçekleşmemişse sanığın fiilinin kullanımı açıkça hedeflediği ve bu yönde kast taşıdığı somut delillerle ortaya konulmalıdır. Aksi durumda varsayıma dayalı mahkumiyet kararı bozma sebebidir.
Sanığın uyuşturucu maddeyle hiçbir teması yoksa TCK m.190’dan cezalandırılabilir mi?
Genel olarak hayır. Yargıtay uygulamasında sanığın uyuşturucu maddeyi temin etmediği, bulundurmadığı, nakletmediği ve yalnızca sosyal ilişki kapsamında ortamda bulunduğu hallerde TCK m.190’un dahi unsurlarının oluşmadığı kabul edilmektedir. Bu tür durumlar çoğunlukla beraatle sonuçlanmaktadır.
Yer temini kavramı nasıl yorumlanmalıdır?
Yer temini; geçici misafirlik, rastlantısal bulunma veya sosyal birliktelikten ibaret değildir. Yargıtay’a göre yer temini sayılabilmesi için sanığın kullanımın gerçekleşeceğini bilerek ve bu amaca özgü şekilde mekânı tahsis etmesi gerekir. Bu irade açık ve kesin değilse şüpheden sanık yararlanır ilkesi uygulanır.
Uyuşturucu kullanımını özendirme hangi hallerde suç oluşturur?
Soyut söylemler, geçmişteki ifadeler veya arkadaş sohbetleri özendirme olarak kabul edilmez. Yargıtay, özendirmenin suç oluşturabilmesi için aktif, yönlendirici ve kullanım kararını etkileyecek nitelikte olması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca özendirmenin aleni olması şarttır (m.190/2).
TCK m.190 suçunda etkin pişmanlık (TCK m.192) uygulanabilir mi?
Evet. TCK m.192 etkin pişmanlık hükümleri, TCK m.190 bakımından da uygulanabilir. Sanığın yetkili makamlara kendiliğinden başvurarak suçun ortaya çıkarılmasına veya diğer faillerin yakalanmasına somut katkı sağlaması halinde cezada önemli indirim veya cezasızlık mümkündür.
Etkin pişmanlık için mutlaka soruşturma öncesi başvuru şart mıdır?
Hayır. Yargıtay, soruşturma başladıktan sonra yapılan başvuruların da esaslı ve sonuç alıcı nitelikte olması halinde etkin pişmanlık kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir. Sırf zamanlama gerekçesiyle indirimin reddi bozma sebebi yapılmıştır.
TCK m.190 ile TCK m.188 (uyuşturucu ticareti) sıkça karıştırılıyor mu?
Evet. Yargıtay uygulamasında sanığın uyuşturucu maddeyle doğrudan temasının bulunmadığı durumlarda dosyanın TCK m.188’e kaydırılması hukuka aykırı kabul edilmektedir. Failin maddeyle temasının bulunmaması ve kullanımı mümkün kılan yan fiillerde kalması TCK m.190 lehine yorumlanmaktadır.
TCK m.190 dosyalarında savunma nasıl kurulmalıdır?
Yargıtay içtihatları doğrultusunda savunma kademeli (katmanlı) olarak kurulmalıdır: Birinci aşamada suçun maddi ve manevi unsurlarının oluşmadığı ileri sürülmeli, ikinci aşamada alternatif olarak TCK m.192 etkin pişmanlık değerlendirilmeli, son aşamada cezada indirim veya cezasızlık talep edilmelidir. Bu yaklaşım sanık lehine sonuç alma ihtimalini ciddi biçimde artırmaktadır.
Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırma suçunun cezası nedir?
TCK m.190/1 ve m.190/2 uyarınca 5 yıldan 10 yıla kadar hapis ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezasıdır. Sağlık mesleği mensupları tarafından işlenirse (m.190/3) verilecek ceza yarı oranında artırılır. Cezanın alt sınırı 5 yıl olduğundan adli para cezasına çevirme veya erteleme mümkün değildir.
Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu İçin Danışmanlık Alın
TCK Madde 190 kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçu, etkin pişmanlık (TCK m.192), suç vasfının belirlenmesi, TCK m.188/190/191 ayrımı ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.