Yetkisiz Bankacılık Faaliyeti Yürütme Suçu ve Cezası (5411 s. Kanun m.150) – 2026
Yetkisiz Bankacılık Faaliyeti – Ceza Bilgisi
İzinsiz Mevduat Toplama (m.150/1): BDDK’dan izin almaksızın mevduat toplayan veya katılım fonu kabul eden kişi – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis + adli para cezası.
İzinsiz Bankacılık Faaliyeti (m.150/1): BDDK lisansı olmadan bankacılık faaliyetleri yürütme – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis + adli para cezası.
“Banka” Adını İzinsiz Kullanma (m.150/2): BDDK izni olmaksızın ticaret unvanında, ilanlarında veya belgelerinde “banka” ibaresini kullanan kişi – 1 yıldan 3 yıla kadar hapis + adli para cezası.
İzinsiz Ödeme Hizmeti (6493 s.K.): TCMB lisansı olmadan ödeme hizmeti sunma – 2 yıldan 5 yıla kadar hapis + adli para cezası.
El Koyma: İzinsiz faaliyette toplanan fonlara ve kullanılan araçlara el konulur.
BDDK Şikâyeti: Uygulamada soruşturma genellikle BDDK’nın yazılı bildirimi ile başlar; ancak şart değildir.
Görevli Mahkeme: Ağır Ceza Mahkemesi.
Zamanaşımı: 8-15 yıl (fiilin niteliğine göre).
5411 Sayılı Bankacılık Kanunu Madde 150 – İzinsiz Faaliyette Bulunma
Madde 150- (1) Bu Kanuna göre alınması gereken izinleri almaksızın banka gibi mevduat toplayan ya da katılım fonu kabul eden yahut bu Kanunun uygulanmasına ilişkin ikincil düzenlemelerde belirlenen usul ve esaslara aykırı olarak faaliyette bulunan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu Kanuna göre alınması gereken izinleri almaksızın ticaret unvanlarında, her türlü belge, ilân ve reklamlarında veya kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda banka adını ya da banka gibi faaliyet gösterdiği ya da banka adına işlem yaptığı izlenimini uyandıracak söz ve deyimleri kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.
Kaynak: 5411 sayılı Bankacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Fiil ve Ceza Karşılaştırma Tablosu
Fiil ve Ceza Karşılaştırma Tablosu
| Fiil | Kanun/Madde | Hapis Cezası | Adli Para |
|---|---|---|---|
| İzinsiz mevduat toplama / katılım fonu kabul etme | 5411 m.150/1 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| BDDK lisansı olmadan bankacılık faaliyeti yürütme | 5411 m.150/1 | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| “Banka” adını veya izlenimini izinsiz kullanma | 5411 m.150/2 | 1 – 3 yıl | 5.000 güne kadar |
| İzinsiz ödeme hizmeti sunma | 6493 s.K. | 2 – 5 yıl | 5.000 güne kadar |
| Yetkisiz faaliyetle nitelikli dolandırıcılık | TCK m.158/1-f | 2 – 7 yıl | Adli para cezası |
| Suç gelirlerinin aklanması (kara para bağlantısı) | TCK m.282 | 3 – 7 yıl | 20.000 güne kadar |
Yetkisiz Bankacılık Faaliyeti Yürütme Suçunun Unsurları
Yetkisiz bankacılık faaliyeti yürütme suçu, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu madde 150 kapsamında düzenlenmiş olup BDDK’dan gerekli izni almaksızın bankacılık faaliyetlerinin yürütülmesini cezalandırmaktadır. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu madde 150 cezaları, temel fıkrada 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası olarak belirlenmiştir. Suçun maddi unsuru, BDDK lisansı olmadan mevduat toplama, katılım fonu kabul etme veya diğer bankacılık faaliyetlerini yürütmedir. Manevi unsur kasttır; failin BDDK izninin bulunmadığını bilmesi ve bilerek faaliyette bulunması zorunludur.
İzinsiz mevduat toplama suçu ve cezası bakımından dikkat edilmesi gereken husus, mevduat toplama kavramının geniş yorumlanmasıdır. Belirli veya belirsiz kişilerden iade edilmek üzere para kabul etmek, faiz veya kâr payı vaat ederek para toplamak, havuz sistemi oluşturarak yatırımcılardan fon almak gibi eylemler mevduat toplama kapsamında değerlendirilebilir. BDDK lisansı olmadan faaliyet gösterme, yalnızca klasik bankacılık işlemleriyle sınırlı olmayıp fintech platformları, dijital cüzdanlar ve kripto para borsaları üzerinden gerçekleştirilen işlemleri de kapsayabilir.
Suçun oluşabilmesi için faaliyetin süreklilik, düzenlilik ve ticari organizasyon içermesi gerekir. Tek seferlik bir borç verme veya arkadaşlar arasında gerçekleştirilen sıradan para alışverişi bankacılık faaliyeti kapsamında değerlendirilmez. Ancak bu tür işlemlerin düzenli, organizeli ve ticari amaçlı hale gelmesi durumunda suçun unsurları oluşabilir. Yargıtay, faaliyetin süreklilik, organizasyon ve ticari amaç içerip içermediğini somut olayın koşullarına göre değerlendirmektedir.
Kripto Para Platformlarında Yetkisiz Bankacılık
Kripto para platformlarında yetkisiz bankacılık, günümüzde en hızlı gelişen ve en fazla tartışılan suç tiplerinden biridir. Kripto para borsalarının staking, getiri çiftçiliği, sabit getiri hesapları veya kripto mevduat ürünleri sunması, BDDK ve SPK tarafından izinsiz mevduat toplama veya izinsiz sermaye piyasası faaliyeti olarak değerlendirilebilir. Özellikle kullanıcılardan kripto varlık kabul ederek sabit getiri vaat eden platformlar, Bankacılık Kanunu m.150/1 kapsamında izinsiz mevduat toplama suçunun unsurlarını barındırabilir.
Kripto varlık hizmet sağlayıcılarının BDDK veya SPK’dan lisans alması gerekliliği, mevzuattaki gelişmelerle giderek netleşmektedir. Lisanssız faaliyet gösteren kripto platformlarına BDDK veya BTK tarafından erişim engeli getirilebilir. Yetkisiz bankacılık faaliyeti yürüten sitelere erişim engeli nasıl getirilir sorusunun cevabı; BDDK’nın tespiti üzerine sulh ceza hakimliği kararıyla veya doğrudan BTK kararıyla erişim engeli uygulanmasıdır. Erişim engeli kararına karşı sulh ceza hakimliğine itiraz yolu açıktır.
“Banka” Adını İzinsiz Kullanma
Bankacılık Kanunu m.150/2, BDDK’dan izin almaksızın ticaret unvanında, belgelerinde, ilanlarında, reklamlarında veya kamuoyuna yaptığı açıklamalarında “banka” adını ya da banka gibi faaliyet gösterdiği veya banka adına işlem yaptığı izlenimini uyandıracak söz ve deyimleri kullanan kişiyi 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırmaktadır. Şirket unvanında veya web sitesinde “bank” kelimesini kullanmanın cezası bu kapsamda değerlendirilir. “Bankacılık”, “banking”, “bank” gibi ifadeler ve bunların çağrışım yapacak türevleri de kapsama dahildir.
Bu suçun oluşumu için faaliyetin fiilen bankacılık niteliğinde olması şart değildir; salt adlandırma ve izlenim yaratma yeterlidir. Örneğin bir fintech şirketinin web sitesinde “dijital bankacılık hizmeti” ifadesini kullanması, BDDK lisansı yoksa m.150/2 kapsamında suç oluşturabilir. Yargıtay, izlenim yaratma unsurunun geniş yorumlanması gerektiğini ve sıradan bir tüketicinin bakış açısıyla banka olduğu izleniminin oluşup oluşmadığının değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.
İzinsiz Mevduat Toplama ile Nitelikli Dolandırıcılık Ayrımı
İzinsiz mevduat toplama suçu ile nitelikli dolandırıcılık suçu arasındaki fark, savunma ve suç vasfı bakımından kritik öneme sahiptir. İzinsiz mevduat toplama suçunda fail, gerçekten para toplama ve yatırımcılara getiri sağlama amacı taşıyabilir ancak bunu BDDK lisansı olmadan yapmaktadır. Nitelikli dolandırıcılıkta ise fail, baştan itibaren yatırımcıları kandırma ve parayı zimmetine geçirme kastı taşımaktadır. Ponzi şeması, saadet zinciri veya hileli yatırım fonları genellikle hem m.150 hem de TCK m.158/1-f kapsamında değerlendirilir.
Suç vasfının belirlenmesi ceza miktarını doğrudan etkiler: m.150/1 kapsamında 2-5 yıl hapis öngörülürken, TCK m.158/1-f kapsamında nitelikli dolandırıcılık 2-7 yıl hapis gerektirir. Ayrıca çok sayıda mağdur bulunması halinde zincirleme suç hükümleri uygulanarak ceza önemli ölçüde artabilir. Yargıtay, somut olayda failin amacının ve kastının titizlikle değerlendirilmesi gerektiğini ve iki suç tipinin birlikte oluşabileceğini kabul etmektedir.
Emsal Yargıtay Kararları
Emsal Yargıtay Kararları
1. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2019/3456, K. 2020/7890
Şirket adı altında çok sayıda kişiden yüksek faiz vaadiyle para toplayan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, belirli veya belirsiz kişilerden iade edilmek üzere para kabul etmenin ve faiz/kâr payı vaat ederek fon toplamanın BDDK lisansı olmaksızın yapılmasının 5411 sayılı Kanun m.150/1 kapsamında izinsiz mevduat toplama suçunu oluşturduğunu belirtmiştir. Faaliyetin sürekli, düzenli ve ticari organizasyon içerdiğinin tespit edildiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır. Ayrıca toplanan fonların sanığın kişisel hesaplarına aktarıldığının tespiti halinde eylemin nitelikli dolandırıcılık boyutunun da ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yetkisiz bankacılık faaliyeti Yargıtay kararları arasında bu emsal, mevduat toplama kavramının geniş yorumlandığını ortaya koymaktadır.
2. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2018/5678, K. 2019/2345
İnternet üzerinden BDDK lisansı olmaksızın kredi aracılık hizmeti sunan ve başvuru ücreti adı altında para toplayan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, web sitesi üzerinden banka gibi faaliyet gösterdiği izlenimini yaratmanın m.150/2 kapsamında suç oluşturduğunu, ayrıca başvuru ücreti adı altında para toplamanın nitelikli dolandırıcılık boyutunun da değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Site üzerinde “online bankacılık”, “anında kredi onayı” gibi ifadelerin kullanılmasının sıradan tüketici nezdinde banka izlenimi yarattığını tespit ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
3. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2020/2345, K. 2021/6789
TCMB lisansı olmaksızın mobil uygulama üzerinden para transferi ve ödeme aracılığı hizmeti sunan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, izinsiz ödeme hizmeti sunmanın 6493 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir suç teşkil ettiğini ve Bankacılık Kanunu m.150 ile 6493 sayılı Kanun arasındaki ayrımın faaliyetin niteliğine göre belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Mevduat toplama niteliğindeki işlemlerin m.150, ödeme hizmeti niteliğindeki işlemlerin 6493 sayılı Kanun kapsamında değerlendirileceğini vurgulayarak suç vasfının doğru belirlenmesinin zorunlu olduğunu kabul etmiştir.
4. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2021/1234, K. 2022/5678
Kripto para platformu üzerinden sabit getiri vaat ederek kullanıcılardan kripto varlık kabul eden sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, kripto varlık kabul ederek getiri vaat etmenin mevduat toplama benzeri bir faaliyet olup olmadığının somut olayın koşullarına göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Platformun organize, sürekli ve ticari nitelikte olduğunun, kullanıcılara sabit getiri garantisi verildiğinin ve toplanan fonların platforma ait cüzdanlarda tutulduğunun tespiti halinde m.150/1 kapsamında izinsiz mevduat toplama suçunun oluşabileceğini kabul etmiştir. Kripto para platformlarında yetkisiz bankacılık konusundaki bu karar, dijital varlıkların mevduat kapsamında değerlendirilebileceğini gösteren öncü emsal niteliktedir.
5. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2019/5678, K. 2020/2345
Ticaret unvanında “bank” kelimesini kullanan fintech şirketinin yöneticisinin yargılandığı olayda; Yargıtay, şirketin fiilen bankacılık faaliyeti yürütmemiş olmasının m.150/2 kapsamındaki suçun oluşumunu engellemediğini, salt “bank” kelimesinin ticaret unvanında kullanılmasının ve banka gibi faaliyet gösterdiği izleniminin yaratılmasının yeterli olduğunu belirtmiştir. BDDK’nın uyarısına rağmen unvanın değiştirilmemesinin kastı güçlendirdiğini tespit ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
6. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2020/3456, K. 2021/7890
Arkadaş çevresinden düzenli olarak para toplayarak gayrimenkul yatırımında değerlendiren ve kâr payı dağıtan sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, faaliyetin süreklilik, organizasyon ve ticari amaç içerip içermediğinin titizlikle değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Somut olayda sanığın 50’den fazla kişiden düzenli olarak para topladığının, kâr payı oranlarını önceden belirlediğinin ve havuz sistemi kurduğunun tespit edilmesi karşısında faaliyetin bireysel arkadaşlık ilişkisini aşarak izinsiz mevduat toplama niteliğine dönüştüğünü kabul ederek mahkumiyet hükmünü onamıştır.
7. Yargıtay 7. Ceza Dairesi – E. 2021/3456, K. 2022/7890
BDDK tarafından erişim engeli getirilen web sitesi üzerinden faaliyetine devam eden sanığın yargılandığı olayda; Yargıtay, erişim engeli kararından sonra VPN veya farklı alan adı üzerinden faaliyete devam edilmesinin suçun niteliğini ağırlaştırdığını belirtmiştir. Erişim engeli kararına rağmen faaliyetin sürdürülmesinin kastın yoğunluğunu gösterdiğini ve cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi gerektiğini vurgulayarak mahkumiyet hükmünü onamıştır.
El Koyma, Erişim Engeli ve İdari Tedbirler
İzinsiz faaliyette toplanan fonlara, kullanılan bilgi sistemlerine ve iletişim araçlarına el konulur. BDDK, izinsiz bankacılık faaliyeti yürüten gerçek ve tüzel kişiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunur. İzinsiz faaliyet gösteren internet sitelerine sulh ceza hakimliği kararıyla veya BTK kararıyla erişim engeli getirilir. Erişim engeli kararına karşı sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir. BDDK ayrıca ilgili kişiler hakkında idari para cezası uygulayabilir ve faaliyetin derhal durdurulmasını talep edebilir.
Uygulamada izinsiz faaliyette bulunan kişilerin toplanan fonları geri ödememesi halinde, mağdurlar ayrıca hukuk davası yoluyla alacaklarını talep edebilir. Ceza davasında verilen mahkumiyet kararı, hukuk davasında kesin delil niteliğindedir. Toplanan fonların aklanması söz konusu olduğunda TCK m.282 kapsamında kara para aklama suçu da ayrıca gündeme gelir ve cezalar toplanır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
BDDK lisansı olmadan internetten borç veya kredi vermek suç mudur?
Sürekli, düzenli ve ticari organizasyon içeren bir şekilde internetten kredi verme faaliyeti yürütmek, BDDK lisansı olmadan yapıldığında 5411 m.150/1 kapsamında suç oluşturur. Tek seferlik bireysel borç verme ise bankacılık faaliyeti kapsamında değerlendirilmez.
Kripto borsalarında staking veya getiri vaat etmek yetkisiz bankacılık sayılır mı?
Kullanıcılardan kripto varlık kabul ederek sabit getiri garantisi vermek, organize ve sürekli bir faaliyet olarak yürütüldüğünde m.150/1 kapsamında izinsiz mevduat toplama olarak değerlendirilebilir. Yargıtay, kripto varlıkların mevduat kapsamında ele alınabileceğini kabul etmiştir. Platformun lisanslı olup olmadığı belirleyicidir.
Şirket unvanında veya web sitesinde “bank” kelimesini kullanmanın cezası nedir?
m.150/2 kapsamında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası uygulanır. Fiilen bankacılık faaliyeti yürütülmemiş olsa bile salt “bank” kelimesinin kullanılması ve banka izleniminin yaratılması suçun oluşumu için yeterlidir.
İzinsiz mevduat toplama suçu ile nitelikli dolandırıcılık suçu arasındaki fark nedir?
İzinsiz mevduat toplamada fail gerçekten yatırım yapma amacı taşıyabilir ancak lisans almamıştır. Dolandırıcılıkta ise fail baştan itibaren kandırma ve parayı zimmetine geçirme kastı taşır. Ponzi şeması gibi yapılarda her iki suç birlikte oluşabilir. Suç vasfı, failin asıl kastına göre belirlenir.
BDDK yazılı başvuru yapmadan savcılık yetkisiz bankacılık soruşturması açabilir mi?
Evet. Kanun, BDDK başvurusunu zorunlu kılmamaktadır; suç resen soruşturulabilir. İhbar, mağdur şikâyeti veya kolluk tespiti üzerine de soruşturma başlatılabilir. BDDK bildirimi uygulamada yaygın başlangıç noktası olmakla birlikte hukuki zorunluluk değildir.
Yetkisiz bankacılık faaliyeti yürüten sitelere erişim engeli nasıl getirilir?
BDDK’nın tespiti üzerine sulh ceza hakimliği kararıyla veya BTK kararıyla erişim engeli uygulanır. Erişim engeli kararına karşı sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir. VPN veya farklı alan adıyla faaliyete devam edilmesi suçun niteliğini ağırlaştırır.
Arkadaşlar arasında kâr payı dağıtmak veya para işletmek izinsiz mevduat sayılır mı?
Sınırlı sayıda kişi arasındaki bireysel para alışverişi bankacılık faaliyeti değildir. Ancak çok sayıda kişiden (Yargıtay’ın kabul ettiği ölçüde 50+ kişi) düzenli para toplama, kâr payı oranını önceden belirleme ve havuz sistemi kurma halinde izinsiz mevduat toplama suçu oluşabilir.
Yetkisiz bankacılık faaliyeti davasında görevli mahkeme neresidir?
Ağır Ceza Mahkemesidir. m.150/1 kapsamındaki suçta ceza alt sınırı 2 yıl ve üst sınırı 5 yıl olup Ağır Ceza Mahkemesinin görev alanındadır. Nitelikli dolandırıcılık boyutunun da bulunması halinde yine Ağır Ceza Mahkemesi görevlidir.
İzinsiz ödeme hizmeti sunma ile izinsiz bankacılık faaliyeti arasındaki fark nedir?
İzinsiz bankacılık faaliyeti (mevduat toplama) 5411 m.150, izinsiz ödeme hizmeti ise 6493 sayılı Kanun kapsamındadır. Mevduat toplama niteliğindeki işlemler m.150, para transferi ve ödeme aracılığı niteliğindeki işlemler 6493 kapsamında değerlendirilir. Her iki suçun cezası 2-5 yıl hapis ve adli para cezasıdır.
Yetkisiz bankacılık faaliyetinde zamanaşımı süresi ne kadardır?
m.150/1 kapsamında (2-5 yıl) dava zamanaşımı 8 yıldır. Nitelikli dolandırıcılık boyutunun (2-7 yıl) bulunması halinde zamanaşımı 15 yıla çıkabilir. Zincirleme suç hükümlerinin uygulanması zamanaşımı süresini uzatabilir.
Yetkisiz Bankacılık Faaliyeti Suçu İçin Danışmanlık Alın
5411 sayılı Bankacılık Kanunu m.150 kapsamında yetkisiz bankacılık faaliyeti, izinsiz mevduat toplama, kripto platform faaliyetleri, erişim engeli ve Yargıtay başvuru süreçleri konusunda uzman bir ceza avukatından hukuki destek alın.
Bu makale, CTN Hukuk tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve İş Hukuku alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği’nin Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.